Kultura polityczna.
KULTURA POLITYCZNASłowo „cultura” znane było już w starożytności. U Rzymian oznaczało ono specyficzny stosunek człowieka do natury, przede wszystkim do ziemi („cultura agrii”). O sferę intelektu, duchowych zainteresowań i działań człowieka poszerzył znaczenie pojęcia „cultura” Marek Tulliusz Cycero. Pojęcie to w swoim poszerzonym znaczeniu oznaczało odtąd bezinteresowne poznawanie, podziw, ochronę tego, co dziś nazwalibyśmy historycznym dziedzictwem i współczesnymi wartościami kultury. Tak więc już w starożytności kultura oznaczała zarówno określoną aktywność, rodzaj dążenia, jak i określoną postawę, właściwość umysłu. Na gruncie polskiej nauki termin „kultura polityczna” nie jest nowy. Pojawił
się on w publicystyce w czasie rewolucji 1905 roku. Wówczas pojęcie kultury politycznej używane było w rozumieniu potocznym. Oznaczało ono powściągliwość polityczną, grę „fair”, powstrzymywanie się od czynów ekstremalnych. Termin ten pojawił się także w okresie międzywojennym, co związane było z rozwojem nauki zwanej antropologią kultury i etnografii. Obecnie, w polskiej literaturze politologicznej funkcjonuje wiele definicji pojęcia „kultura polityczna”. W naszym rozumieniu: kultura polityczna to całokształt wartości, norm i reguł zachowania utrwalonych w świadomości podmiotów biorących udział w działaniach
politycznych. Tak rozumiana kultura polityczna spełnia trzy główne funkcje: a)regulacyjną b)socjalizacji politycznej c)integracyjną Funkcja regulacyjna odnosi się do podporządkowania i ujednolicania działań politycznych. Dokonuje się to głównie poprzez normy polityczne oraz instytucjonalizację życia politycznego. Bez odpowiedniej unifikacji tych działań system polityczny nie mógłby istnieć i rozwijać się. Funkcja socjalizacji politycznej oznacza proces wchodzenia członków danej społeczności w kulturę polityczną, a więc nabywanie wiedzy o systemie politycznym, tworzenie poglądów i postaw politycznych, kształtowanie hierarchii wartości politycznych. Należy podkreślić, iż odpowiedni stopień socjalizacji jest niezbędny przy dążeniu do efektywnego uczestnictwa w życiu politycznym. Zadaniem funkcji integracyjnej jest tworzenie podstaw do skoordynowania działań politycznych oraz do współdziałania lub współpracy jednostek i grup w dążeniu do osiągnięć określonych wartości i dóbr. Funkcja ta zatem polega głównie na motywowaniu i uzasadnianiu słuszności istniejących instytucji i norm politycznych oraz zasad organizacji i funkcjonowania systemu politycznego. Kultura polityczna danego społeczeństwa jest więc jednym z tych czynników, które w znaczący sposób wpływają na formowanie poglądów i postaw politycznych całego społeczeństwa oraz poszczególnych jego grup i jednostek, zwłaszcza w ich stosunku do władzy politycznej. Stan kultury politycznej, jej treść i formy, określa także w istotny sposób aktywność społeczno-polityczną danego społeczeństwa oraz stopień zaangażowania w realizację celów i zadań stawianych przez władzę polityczną. Biorąc pod uwagę fakt, iż w określonej powyżej kulturze politycznej można wskazać poszczególne elementy składowe, należy podkreślić, że kultura polityczna jako zjawisko społeczne jest całością, której strukturę tworzą właściwości relacyjne czterech następujących składników: a) wiedza o polityce, znajomość faktów, zainteresowanie nimi, b) ocena zjawisk politycznych, sądy wartościujące, dotyczące tego, jak powinna być sprawowana władza, c) emocjonalna strona postaw politycznych, jak np. miłość do ojczyzny, nienawiść do wrogów, d) uznane w danym społeczeństwie wzory zachowań politycznych, które określają, jak można i jak należy postępować w życiu politycznym. W literaturze przedmiotu funkcjonują bardzo różne określenia typów kultury politycznej. Do najbardziej rozpowszechnionych należy koncepcja, którą przedstawili autorzy metodologicznej koncepcji badań nad kulturą polityczną - Almond i Verba. Wyodrębnili oni trzy typy k.p: a)parafialną b)poddańczą c)uczestniczącą. Najbliższymi, rzeczywistymi odpowiednikami parafialnej kultury politycznej byłyby kultury polityczne prymitywnych plemion afrykańskich. Jednostki reprezentujące typ parafialny charakteryzują się całkowitym brakiem zainteresowania systemem politycznym, nie mają przy tym żadnej świadomości swojej roli w politycznych procesach, nie przypisują roli polityce w ich indywidualnym działaniu. Orientacja parafiańska pociąga za sobą brak oczekiwanej zmiany zainicjowanej przez system polityczny, przy czym „parafianizm” nie oczekuje niczego od systemu politycznego. Społeczeństwa, którym właściwa jest parafiańska k.p., charakteryzują się brakiem wyspecjalizowanych ról politycznych. Przywództwo, wodzostwo, władza szamańska są niewyraźnie określonymi, wzajemnie przeplatającymi się rolami polityczno-ekonom. i religijnymi. Dla członków tych społeczeństw polityczne orientacje wobec tych ról nie są oddzielone od społecznych i religijnych orientacji. Jednostki, grupy, czy też szersze zbiorowości reprezentujące poddańczą kulturę polityczną świadome są złożoności systemu politycznego. Zainteresowane są one nie tylko tym, co system polityczny im daje, lecz także tym, jak sami mogą w systemie uczestniczyć. Posiadają przy tym pewien zasób wiedzy na temat mechanizmów sprawowania władzy politycznej. Mogą również występować u nich elementy ocen. Jednostki mogą bowiem być z owej władzy dumne, mogą jej nie lubić, mogą też uznawać daną władzę jako sprawiedliwą bądź niesprawiedliwą. Generalnie przeważa u nich jednak postawa podporządkowywania się decyzjom politycznym. Dla tego typu k.p. cechą znaczącą jest także brak większych ambicji bycia „aktorem” polit. Parafiański typ k.p. zdaje się być charakterystyczny dla społeczeństwa o kształtującym się dopiero systemie polit., bądź też dla systemów autokratycznych, gdzie procesy oddolne, jak również możliwości działania politycznego są w znacznym stopniu ograniczone. Uczestnicząca k.p. jest charakterystyczna dla społeczeństw o ukształtowanych i demokratycznych systemach politycznych. Obywatele są w niej czynnie zainteresowani nie tylko tym, co system polityczny im daje, lecz także tym, jak sami mogą w systemie uczestniczyć. Jednostki, którym właściwa jest uczestnicząca k.p., będą więc posiadały dość szerokie rozeznanie w zakresie dostępnych środków i sposobów wpływania na politykę. Aktywny stosunek może się w szczególności przejawiać w działaniach na rzecz utrwalenia lub zmiany poszczególnych elementów systemu polit – w zależności od ocen reprezentowanych przez daną jednostkę. Na podkreślenie zasługuje związek k.p. społeczeństwa z jego instytucjonalną formą organizacji. Związek ten wyraża się w tym, że instytucje te tworzą zarówno system społeczny, jak i polityczny. Dotychczasowe dyskusje nad problemem k.p. nie doprowadziły do usunięcia wszystkich zasadniczych kontrowersji, co do tego czym jest k.p. i jakie spełnia funkcje. Większość autorów skłania się jednak ku poglądowi, że: a) k.p tworzy subiektywny wymiar polityki, na który składają się znaczące politycznie przekonania, postawy oraz wartości, b) k.p jest elementem otoczenia systemu politycznego, połączonym z nim relacją sprzężenia zwrotnego oraz c) stanowi czynnik integrujący wspólnotę polityczną.
Więcej streszczeń na temat Kultura polityczna.