Pantera w piwnicy (1995), powieść Amosa Oza, ukazująca czasy narodzin państwa Izrael z podwójnej perspektywy:
narrator wraca po upływie ponad 40 lata do czasów powojennych, kiedy Palestyna była okupowana przez Anglików i odtwarza swój sposób myślenia, wówczas dorastającego
chłopca, próbującego zrozumieć świat i historię, zafascynowanego konspiracją, literatura i kinem (tytuł powieści to
zarazem fikcyjny tytuł filmu, podziwianego przez chłopca, który utożsamia się z panterą). Czas walki o swoje państwo, prowadzonej przez Podziemie, jest dla ówczesnego chłopca także czasem walki — jest współzałożycielem tajnej organizacji „wyzwoleńczej” pod szumną nazwą Wolność albo Śmierć, w której szeregach znajduje się trzech chłopców, oprócz niego chłopak z najbliższego sąsiedztwa zwany Ben Hurem i drugi, Czita Reznik. Pewnego dnia jednak Specjalny Wydział Śledczy Departamentu Bezpieczeństwa Wewnętrznego Organizacji, czyli Ben Hur i Czita oskarżają go o zdradę — ma stawić się o oznaczonej porze przed „trybunałem”. Rzecz w tym, że wedle Organizacji łączą go niejasne związki z sierżantem angielskim, niejakim Dunlopem, z którym spotyka się pod pozorem zadań szpiegowskich, ale widziano, jak spożył wafelek i lemoniadę... Chłopięce dylematy, przedstawione bez cienia ironii, przeżycia towarzyszące próbie zrozumienia, czym jest, a czym nie jest zdrada, przenikają się w tej powieści z delikatnie tylko sugerowanymi diagnozami koncepcji politycznych i wniosków z historii Żydów. Pisarz ukazuje rozmaite odcienie antysemityzmu, opartego zarówno na samoizolacji Żydów (np. w Polsce) jak i na ich asymilacji (np. w Niemczech), nawiązuje do holocaustu, zachęcając do przebaczenia i pojednania, także z Arabami. Wskazuje na holocaust jako główne źródło postawy „nigdy więcej słabości”, czyli potrzeby demonstrowania siły przez głęboko doświadczony prześladowaniami naród: „
Jak długo my, Żydzi — mówi ojciec bohatera —
będziemy nieliczni i słabi, Albion i wszyscy nie-Żydzi będą płaszczyć się przed Arabami. Kiedy urośniemy w siłę, kiedy będzie nas dużo i potrafimy się obronić, właśnie tak, możliwe, że wtedy przyjdą i słodko do nas przemówią Brytyjczycy, Niemcy, Rosjanie, cały świat będzie nam pod oknami śpiewał serenady”. Powieść Oza, ważna poznawczo, odznacza się zarazem autentyzmem w oddaniu przeżyć chłopca, tworzącego dopiero swój świat wartości, poszukującego oparcia wśród doświadczonych dorosłych, a zarazem bystrego obserwatora, bezbłędnie odkrywającego ich słabości.