1. Podstawowe informacje
Koncepcja analizy
czynnikowej powstała i rozwinęła się w psychologii anglosaskiej. Po raz
pierwszy została opisana w roku 1904 w artykule C.Spearmana. Jednak podstawy teoretyczne, jak i możliwości praktycznych rozwiązań podał dopiero w latach trzydziestych L.L.Thurstone.
Najważniejsze wiadomości o analizie
czynnikowej można ująć
w następujących punktach:
ü Jest to jedna z metod wielowymiarowej analizy danych;
ü Jest używana do analizowania dużej ilości danych;
ü Jej istotą jest możliwość przekształcania dużej liczby
zmiennych do mniejszej;
ü Ma ona zastosowanie m.in. w badaniach marketingowych
1) Na etapie doboru zmiennych jako metoda redukcji opisu:
W wyniku zastosowania analizy czynnikowej następuje jednocześnie redukcja liczby zmiennych oraz ich ortogonalizacja (ponieważ wyodrębnione w jej wyniku czynniki są nieskorelowane).
Fakt takiej transformacji danych jest bardzo ważny z punktu widzenia analizy regresji (wykorzystywanej do analizy danych), w której wymaga się, aby zmienne niezależne były nieskorelowane.
2) Do wnioskowania o strukturze badanego zjawiska, czyli do wyszukiwania ogólnych prawidłowości w analizowanym zjawisku.
Ma to znaczenie szczególnie w badaniu zachowań (reakcji) konsumentów na rynku – z dużego zbioru zmiennych w wyniku analizy czynnikowej otrzymuje się kilka czynników głównych, które decydują np. o wyborze danego produktu przez konsumenta. Np. Stoetzel za pomocą analizy czynnikowej wyodrębnił trzy czynniki decydujące o wyborze likieru przez konsumentów francuskich:
1. Słodkość likieru
2. Cena
3. Popularność w regionie.
3) Do konstrukcji map percepcji.
Mapy te przedstawiają usytuowanie badanych obiektów na płaszczyźnie. W ten sposób analiza czynnikowa pozwala określić pozycję produktu na rynku na tle produktów konkurencyjnych.
2. Definicja
Analiza czynnikowa to zespół metod i procedur statystycznych pozwalających na sprowadzenie dużej liczby badanych zmiennych do znacznie mniejszej liczby wzajemnie niezależnych (nieskorelowanych) czynników.
Wyodrębnione czynniki mają inną interpretację merytoryczną jednocześnie zachowując znaczną część informacji zawartych w zmiennych pierwotnych.
Np. jeśli do oceny jakiegoś produktu żywnościowego użyto zestawu skal, za pomocą których badani oceniali wiele jego różnych cech (smak, zapach, konsystencja, kolor, kształt, opakowanie itp.) można za pomocą analizy czynnikowej starać się sprawdzić, czy oceny produktu nie da się sprowadzić do oceny ze względu na zaledwie kilka czynników, które - bezpośrednio - nie były ujęte w oddzielnych punktach skali, np. wymiary łącznej oceny smaku i zapachu oraz wyglądu.
3. Cele Analizy czynnikowej
Do podstawowych celów analizy czynnikowej zalicza się:
ü Identyfikacja czynników wspólnych ukrytych w zbiorze zmiennych;
ü Redukcja wymiarów przestrzeni zmiennych;
ü Ortogonalizacja przestrzeni, w której rozpatrywane są obiekty, będące przedmiotem badań;
ü Identyfikacja charakteru zmiennych;
ü Transformacja układu zmiennych w jakościowo nowy układ czynników głównych;
ü Prezentacja graficzna zbioru obserwacji wielowymiarowych.