Pełny tytuł: Geografia fizyczna Polski Rok: 2005
Wyd.: I
346+32 str.
PWN
Adresat: szkolnictwo, ochrona przyrody, turystyka, planowanie przestrzenne, leśnictwo
_____________________________________________________________________________
Czy wiesz, że północno-wschodnia Polska nie należy do środkowej Europy. Należy ona do zachodniej części Europy Wschodniej. Na to i inne pytania odpowie prezentowane opracowanie.
Jest ono nowym, nowoczesnym spojrzeniem na geografię fizyczną Polski. Niezbędny almanach dla każdego studenta, przyrodnika, geografa, geologa, biologa, leśnika itp. Prezentowana książka skupia dorobek setek naukowców w ujęciu encyklopedycznym. Ukazuje wielowymiarowo i dynamicznie, procesy, które “rzeźbią” poszczególne krajobrazy kraju na podstawie najnowszych badań naukowych.
Podręcznik powstał jako kontynuacja prac autorstwa prof. Jerzego Kondrackiego, który wprowadził i rozwinął kompleksowy kierunek badań środowiska przyrodniczego i był uznanym autorytetem w dziedzinie regionalizacji fizycznogeograficznej Polski. Zespół autorski tego podręcznika to współpracownicy i uczniowie prof. z warszawskiego ośrodka naukowego.
Książka zawiera aktualną i szczegółową charakterystykę zróżnicowania środowiska przyrodniczego Polski i jego antropogenicznych przekształceń. Poszczególne jej rozdziały poświęcono głównym składowym systemu przyrodniczego – rzeźbie terenu, klimatowi, wodom, glebom, florze i faunie, a podsumowanie stanowi typologia
krajobrazu naturalnego oraz ogólny zarys regionalizacji fizycznogeograficznej Polski.
Książka zawiera m.in.:
- liczne rysunki, mapy i barwne zdjęcia;
- dwie wielkoformatowe mapy krajobrazów naturalnych oraz pochodzenie i wiek rzeźby;
- indeks rzeczowy.
Podstawowy podręcznik dla studentów geografii i kierunków pokrewnych. Doskonała pomoc naukowa dla nauczycieli geografii i przyrody oraz uczniów szkół średnich, a także praktyków zajmujących się ochroną i kształtowaniem środowiska przyrodniczego, organizacją turystyki i planowaniem przestrzennym.
Omawia syntetycznie, lecz szczegółowo szereg elementów geograficznych i zjawisk naszego kraju. Książkę rozpoczyna
położenie fizycznogeograficzne ze strukturą i rzeźbą. Omawiane są tu struktury tektoniczne, rozwoj rzeźby w poszczególnych okresach. Na uwagę zasługuje geneza rozwoju rzeźby w czwartorzędzie oraz współczesne procesy morfogenetyczne.
Klimat omawiany jest w aspekcie dynamicznym. Omawiane są naturalne zmiany i wpływ wpływów atmosfery na jego kształtowanie. Nie pominięto tu aspektów termiki i wilgotności. Do nowości należy tu zaliczyć omówienie ekstremalnych zjawisk atmosferycznych i antropogeniczne zmiany klimatu.
Wody potraktowane zostały obszernie, bowiem mają decydujący wpływ na rzeźbę krajobrazu i zachodzących tam zjawisk tak geograficznych jak i przyrodniczych. Dość duży nacisk położono na bilans wodny, który objął wody podziemne, źródła, mokradła, rzeki, jeziora, zbiorniki retencyjne oraz Morze Bałtyckie. Do interesujących należy zaliczyć dynamikę i termikę wód, zmiany zanieczyszczeń i degradację. Interesującym tematem są mokradła, zwłaszcza ich przekształcenia, degradacja i ochrona. Mimo, że nie mają one dominującego znaczenia w geografii fizycznej, zostały potraktowane marginalnie (4 strony).
Rzeki i jeziora omówiono pod względem podziału, typów, dynamiki i zanieczyszczeń. Niewątpliwie do ciekawszych należą geneza i ewolucja dolin i rzek oraz ich zanieczyszczenia. Morze Bałtyckie zawęża się do genezy, bilansu wodnego, cech środowiska i jego ochrony.
Gleby są tu omówione zwięźle, niestety dość “akademicko”, chociaż komleksowo. Do ciekawszych tematów możemy tu zaliczyć fizycznogeograficzne uwarunkowania rozwoju i procesy glebotwórcze oraz wykorzystanie, degradacja i ochrona gleb. Pozostałą część zajmuje genetyczna typologia gleb, począwszy od gleb litogenicznych do gleb napływowych.
Świat żywy oparty na współczesnej literaturze został opracowany dość szczegółowo, co jest skondensowaną wiedzą niezbędną dla przyrodników i biologów.
Począwszy od przemian biosfery w Polsce, omawiana jest struktura przestrzenna świata żywego. Fauna i flora został tu ujęta w aspekty statystyczne, taksonomiczne w aspekcie regionalnym. Do ciekawszych działów należą elementy kierunkowe, zasięgi pionowe, endemity we florze i faunie. Także struktura migracji i struktura ekologiczno-przestrzenna. Ważnym elementem jest regionalizacja biogeograficzna na podstawie zróżnicowania fauny i flory oraz ochrona przyrody i jej biogeograficzne uwarunkowania.
Krajobrazy naturalne są ważnym elementem krajobrazu, który m.in. decyduje o bioróżnorodności, czyli wartości przyrodniczej danego obszaru. Określono tu typologię krajobrazu i jego podział na krajobraz naturalny, pierwotny, kulturowy i potencjalny. Scharakteryzowano klasy krajobrazu od nizin do gór. Do najciekawszych należy ewolucja krajobrazu naturalnego, zagrożenie i jego ochrona oraz wykorzystanie krajobrazu dla potrzeb człowieka. Natomiast brak jest tu szczegółowego omówienia krajobrazu antropogennego oraz określenia granic pomiędzy krajobrazem naturalnym a pierwotnym.
Regionalizacja fizycznogeograficzna jest trzonem prezentowanej książki, bowiem dzieli Polskę na poszczególne fizycznogeograficzne obszary, które się od siebie różnią i co najważniejsze ich granice nie ulegają zmianom w przeciwieństwie do granic administracyjnych. Aktualnie w badaniach krajobrazów, fauny i flory stosowane są różne metody opracowań kartograficznych (liczebność, zagęszczenie itp.), które nie pozwalają na porównania danych. Trudno bowiem porównać zmiany liczebności określone w dawnych i nowych granicach administracyjnych. Niezawodnymi metodami określanie stanów jest ich określanie wobec współrzędnych geograficznych lub też fizycznobeograficznych.
Omawiany rozdział określa typologię, regionalizację z jej zasadami i rysem historycznym. Do najważniejszych, kluczowych działów tej książki jest regionalizacja fizycznogeograficzna Polski na tle Europy. Tak już na marginesie mało kto wie, że część kraju (NE Polski) nie należy do środkowej Europy, a do Europy Wschodniej.
Każdy rozdział opatrzony jest literaturą przedmiotu i indeksem co podnosi i tak wysokie walory tego opracowania, które należy uważać jako najważniejsze w geografii Polski.
(A.Dom) ___________________
Uwagi: Szczegółowy spis treści zamieszczono;
Nauki ścisłe > Nauki o ziemi > Geografia Polski - index
Więcej streszczeń na temat Geografia Polski - almanach *2005