Czy neandertalczyk był „nagą małpą” jak my, ludzie współcześni? Wiadomo, że w warunkach klimatycznych Europy lodowcowej musiał
nosić futro. Ale czy było ono jego własne czy „pożyczone”? Niemal wszyscy antropolodzy skłaniają się do tego drugiego.
Naga, miękka i pozbawiona grubej warstwy tłuszczu skóra sprawdza się tylko w jednym przypadku - kiedy temperatura otoczenia jest wyrównana i nie trzeba się obawiać drapieżników. Jednak w przypadku ludzi te warunki nie były spełnione, gdy nasi przodkowie opuszczali względnie bezpieczne i klimatycznie stabilne lasy, aby ruszyć najpierw na groźne sawanny o dużych wahaniach temperatur, a później do lodowcowej Eurazji.
Dla wyjaśnienia tego paradoksu stworzono trzy hipotezy. Pierwsza głosi, że na sawannie jedyną obroną hominidów przed drapieżnikami była aktywność w czasie największych upałów. Utrata sierści oraz rozwój licznych gruczołów potowych zapewniła wypromieniowywanie nadmiaru ciepła. Według drugiej hipotezy pozbycie się futra przez ludzi ułatwiło im uwolnienie się od pasożytów zewnętrznych. Dzisiaj utrzymują się one w tych miejscach, gdzie przetrwało owłosienie (na głowie i łonie) oraz w ubraniu. Trzecia hipoteza mówi, że nagie ciała są wynikiem doboru płciowego, który zmierzał do wyeksponowania narządów płciowych i umożliwienia potencjalnym partnerom seksualnym ocenienia stopnia pokrycia pasożytami.
Wszystkie te hipotezy mogą odnosić się także do
neandertalczyków. Kłopot polega jednak na tym, że nie wiemy czy ich ciała były nagie, czy pokryte futrem. Nie znaleziono bowiem żadnej naturalnej mumii neandertalczyka. Dysponujemy wyłącznie ich szczątkami kostnymi. Nie znaleziono też pozostałości ubrań neandertalskich – dysponujemy tylko wątłymi poszlakami, że używali oni takowych, ale brak rozstrzygających dowodów. Nie istnieją wreszcie żadne ryty lub malowidła, które przedstawiałyby neandertalczyków.
Rozwiązania zagadki może dostarczyć
genetyka. Istnieje gen MC1R, który decyduje o kolorze skóry. Wykazuje on bardzo dużą stabilność w Afryce, gdzie ludzi przed działaniem promieni ultrafioletowych chroni czarna skóra. Natomiast w populacjach żyjących na terenach o mniejszym działaniu tego promieniowania gen ten ma wiele mutacji, skutkiem czego jest jaśniejsza skóra. Podobnie jest u szympansów, które chronione są przed promieniami ultrafioletowymi przez futro, a samą skórę mają białą. Dokładna analiza gromadzenia się mutacji w genie MC1R pozwala ocenić czas odrzucenia futra na minimum 1,6 mln lat, a więc w czasie, gdy jeszcze nie nastąpiło oddzielenie się neandertalczyków od wspólnego z nami pnia ewolucyjnego.
Powyższy wniosek potwierdza analiza genetyczna wszy ludzkich. Istnieją trzy ich gatunki: wszy głowowe, łonowe i ubraniowe. Wszystkie one mają wspólnego przodka, a linie rozwojowe dwóch pierwszych gatunków rozdzieliły się 1,18 mln lat temu, a więc przed rozejściem się linii prowadzących do Homo sapiens i neandertalczyka. Wskazywałoby to, że nasz wspólny przodek miał już nagą skórę i owłosioną głowę.