Skały osadowe powstają na wskutek procesów wietrzenia, procesów życiowych, sedymentacji i oliagenezy. Składają
się one z okruchów mineralnych i skalnych, które pochodzą ze zniszczenia skał już istniejących, oraz z nowopowstałych minerałów oraz szkieletów organizmów i ich szczątków. Zawierają także rozkład dawnych organizmów. Powstają także w wyniku erupcji wulkanicznych i znajdują się w niewielkiej ilości materiału pochodzącego z przestrzeni kosmicznej. Pod wpływem działania atmosfery, wody i organizmów żywych zmienia się ich skład chemiczny
1.
Skały osadowe, zależnie od składu mineralnego i pochodzenia, dzielą się na:
skały okruchowe, które powstały z rozdrobnionych szczątków dawnych skał jak: żwiry, piaski
lub też spojone lepiszczem zlepieńce czy piaskowce.
- Piaskowiec- to drobnoziarnista, lita skała osadowa powstała w wyniku scementowania ziaren kwarcu, miki oraz innych skał i minerałów o średnicy 0,02-2 mm za pomocą spoiwa ilastego, krzemionkowego, wapiennego i żelazistego. Przyjmuje różne zabarwienia od szarego po żółte, czerwone i białe. Piaskowce
są zwykle relatywnie miękkie i łatwe w obróbce. Z tego względu są często stosowane w budownictwie jako materiał konstrukcyjny lub zdobniczy. Formacje skalne złożone w przeważającej części z piaskowca są porowate, co pozwala na perkolację (przesączanie) i zatrzymywanie dużych ilości wody. Z tego względu mogą być wykorzystywane jako efektywne filtry oczyszczające wodę z zanieczyszczeń.
- Piasek- luźna skała, najbardziej rozpowszechniona w przyrodzie jako piaski kwarcowe, w których głównym składnikiem jest kwarc. Piaski są głównie osadami rzecznymi i pustyniowymi oraz przybrzeżnymi i płatkowodnymi osadami morenowymi. Zastosowanie: w budownictwie, w przemyśle szklarskim, w ceramice, w hutnictwie.
- Żwir- okruchowa skała osadowa o luźnej postaci, złożona z otoczaków o średnicy większej niż 2 mm - nawet do kilku cm. (W budownictwie żwirem nazywane jest kruszywo naturalne o frakcji do 80 mm.)Żwiry należą do młodszych utworów. W formacjach starszych zazwyczaj ulegają procesowi cementyzacji tworząc zlepieńce. Żwir stosowany jest jako materiał budowlany i podłoże do budowy dróg.
2. Skały pochodzenia organicznego. Są utworzone z organizmów roślinnych bądź zwierzęcych. Skały pochodzenia roślinnego są produktem zwęglania roślin bez dostępu tlenu. Tworzą się one na lądach, należą do nich: torf, węgiel brunatny i kamienny. Skałami pochodzenia zwierzęcego są wapienie, które na wskutek rozkładu szkieletów Np. osadzonych na dnie morskim tworzą wapienie koralowe, muszlowe bądź kredę. Przykłady tych skał mają miejsce procesy bitumizacji, które po przemianie chemicznej składników organicznych bez dostępu powietrza, powodują powstanie ropy naftowej, gazu ziemnego czy wosku ziemnego.
- Węgiel kamienny- większość jego składu to pierwiastek węgiel. Węgiel kamienny ma niejednorodną budowę. Jest on ważnym paliwem wykorzystywanym bezpośrednio lub po przeróbce chemicznej do celów energetycznych, a także surowcem do przemysłu chemicznego. Ma czarną barwę, matowy połysk, żółto-brunatną rysę.
- Brekcja to znaczy druzgot jest skałą powstałą na wskutek nagromadzenia się ostro krawędziastych fragmentów skalnych na miejscu wietrzenia skały pierwotnej lub w niewielkiej od niego odległości, składająca się z fragmentów innych skał i minerałów scementowanych ze sobą przy pomocy spoiwa krzemionkowego, wapiennego, żelazistego, iłowego.
- Muł- szlam, drobnoziarnisty, niescementowany osad współczesnych zbiorników wodnych, głównie mórz i oceanów, zbudowany z niewielkich cząstek mineralnych i organicznych.
3. Skały pochodzenia chemicznego tworzą się na wskutek rozpuszczania przez wodę produktów wietrzeni osadzania się ich na dnie w postaci osadów, Np. sól kamienna.
- Sól kamienna- składa się z minerału halitu (chlorek sodu);bardzo krucha, oznacza się doskonałą łupliwością kostkową. Największe ilości halitu występujące w postaci zbitych mas powstają wskutek odparowywania mórz i słonych jezior. Zwykle bezbarwna, biała lub niebieskawa, surowiec przemysłu chemicznego i spożywczego.
- Rogowiec- to skała krzemionkowa tworząca warstwice.
- Radio laryt to osadowa skała krzemionkowa utworzona ze szkieletów radiolarii opadłych na dno morza, o ciemnoczerwonej, zielonkawej, szarej lub czarnej barwie, często zawiera w sobie domieszki węglanu wapnia, związki żelaza, substancje bitumiczne.
4. Skały ilaste składające się z materiałów ilastych z podrzędną zawartością pyłu kwarcowego i tlenków, wodorotlenków żelaza i gliny, węglanów siarczku oraz substancji organicznych. Do takich skał należą: gliny, iły, iłowce oraz łupki ilaste.
- Glina- powstała w okresie czwartorzędu w wyniku nagromadzenia osadów morenowych. Skały ilaste starsze niż czwartorzędowe nazywane są iłami. Jest to, zatem skała złożona z minerałów ilastych, kwarcu, skaleni, substancji koloidalnych, może zawierać okruchy innych skał oraz substancje organiczne (korzenie, bituminy). Barwa gliny zależy od zawartości i stopnia utlenienia koloidalnych cząsteczek uwodnionych tlenków żelaza i manganu. W warunkach utleniających przeważają barwy od żółtej poprzez czerwoną do brunatnej, w warunkach redukcyjnych glina może być jasnoszara, szara, szarozielona. Glina od zarania dziejów stanowi podstawowy surowiec ceramiki.
- Ił- drobnoziarnista, zbudowana jest z minerałów ilastych, takich jak kaolinit i illit z domieszką łyszczyków oraz pyłu kwarcowego. Iły zawierają nie mniej niż 50% frakcji ilastej i nie więcej niż 10% frakcji piaskowej. Grunty ilaste należą do gruntów spoistych. Ich wytrzymałość na obciążenie zależy przede wszystkim od stopnia wilgotności gruntu. Ił w połączeniu z wodą charakteryzuje się dużą plastycznością. W związku z zawartością związków żelaza może mieć barwę niebieskozieloną bądź czerwoną. Znajduje zastosowanie w przemyśle ceramicznym jako surowiec do produkcji cegieł, dachówek czy klinkieru, także w przemyśle budowlanym i papierniczym.
- Margiel - skała osadowa, zwykle szara; składa się z węglanów (wapnia lub magnezu) i minerałów ilastych, używany do wyrobu cementu, także jako nawóz sztuczny.
Więcej streszczeń na temat Skały Osadowe