„ Budowa i funkcja przydatków skóry: włosów i paznokci”
„ Budowa i funkcja przydatków skóry: paznokci”
Paznokcie:
Jednostka paznokciowa. Podobnie jak włos,
paznokieć stanowi przydatek
naskórka. W skład jednostki paznokciowej wchodzą: macierz,
blaszka i
łoże
paznokcia oraz zrośnięta z nim tkanka około paznokciowa. Blaszka
paznokcia jest twarda i odporna na czynniki mechaniczne, co warunkuje
występowanie w niej twardej keratyny.
Paznokieć (
unguis) jest zrogowaciałą, giętką blaszką, która pokrywa
powierzchnię grzbietową większej części dalszych paliczków
palców ręki
i stopy. Podobnie jak włosy, paznokcie są wytworem zrogowacenia
naskórka. Spośród ssaków tylko człowiek i małpy maja palce uzbrojone w
paznokcie. Paznokieć ma nie tylko znaczenie obronne, jako naturalna
broń i narzędzie, ale wspólnie z paliczkiem palca jest też oparciem dla
jego opuszki. Paznokieć człowieka jest odpowiednikiem kopyta czy
pazurów zwierząt.
Rozwój. Do połowy 3 miesiąca życia zarodka skóra na grzbietowej
wierzchni palców nie różni się
od pozostałej skóry. Dopiero w tym
czasie na grzbiecie paliczków dalszych grubieje i te obręby zgrubiałego
nabłonka nazywamy polami paznokciowymi.
Ponieważ pola paznokciowe wzrastają wolniej od otoczenia, więc z tyłu
obrasta je otaczająca skóra w ten sposób powstaje wał paznokcia (vallum
unguis). Nabłonek pola paznokciowego w dalszym ciągu grubieje i teraz
przyjmuje nazwę paznokcia pierwotnego, który nie jest jeszcze
jednolicie zrogowaciały lecz tylko w części środkowej ma blaszkę
zrogowaciałą (paznokieć rzekomy).
Wytwarzanie się właściwego paznokcia rozpoczyna się przez bujanie i
wpuklanie się nabłonka pola paznokciowego skośnie w głąb i ku tyłowi
pod tylny wał paznokcia. W związku z tym pod wałem paznokcia i nad
nasadą (korzeniem) pola paznokciowego powstaje kieszonka — zatoka
paznokcia (sinus unguis), która przedłuża obie strony jako zatoki
boczne. W początku 5 miesiąca nabłonek pola paznokciowego zaczyna
rogowacieć. Powstała blaszka
zrogowaciała grubieje przez przyrost
wierzchni dolnej. Przyrost ten wytwarza warstwa nabłonkowa nie
zrogowaciała wyściełająca łącznotkankowe podłoże (matrix unguis)
blaszki paznokciowej- obrąbek naskórkowy podpaznokciowy (hyponychium).
W pierwszych okresach płytka paznokciowa pokryta jest przedłużeniem
obrąbkiem naskórkowym paznokcia (eponychium). Stanowi go zrogowaciała
warstwa, która w 7 miesiącu prawie w całości zanika, a zachowuje się
przeważnie tylko jako wąskie pasmo na wolnym brzegu wału paznokcia.
Począwszy od 7 miesiąca płytka paznokciowa zaczyna wystawać nad podłoże
(macierzy).
Kształt i wielkość. Paznokcie mają kształt wypukłych, mniej więcej
czworobocznych płytek zrogowaciałych. Wypukłość paznokcia jest
silniejsza w kierunku poprzecznym niż podłużnym. U osób pracujących
fizycznie są one bardziej spłaszczone niż w innych zawodach.
Powierzchnia paznokcia wykazuje podłużnie biegnące delikatne prążki.
Rowki poprzeczne są z reguły objawem chorobowym, świadczą one o zaburzeniach rozwojowych lub troficznych paznokcia.
Wielkość paznokcia zależy od wielkości paliczka palca, który pokrywa.
Grubość paznokcia u mężczyzn w miejscach największego rozwoju dochodzi
do 384 n.m, u kobiet zaś do 364 (.im, jednak ku brzegom zmniejsza się.
Z wiekiem paznokcie grubieją, tak jak u ludzi zajętych pracą fizyczną.
Barwa. Mimo pewnego zmętnienia blaszka paznokcia jest zasadniczo tworem
przejrzystym. Na jej kolor wpływa zabarwienie podłoża. W niewielkiej,
bliższej części paznokcia widoczny jest, zwłaszcza na kciuku,
półksiężycowaty wypukły do przodu białawy odcinek, tzw. obłączek
(lunula). Dalsza, największa część paznokcia ma odcień różowawy. Białe
plamki występujące nieraz na paznokciu spowodowane są drobnymi
pęcherzykami powietrza.
Rysunek: Przekrój poprzeczny przez paznokieć i paliczek dalszy palca.
Budowa ogólna.
Zrogowaciała blaszka, jaką tworzy paznokieć, swym brzegiem bliższym
(tylnym) oraz obu brzegami bocznymi wnika w szczelinę skóry, brzeg
przedni zaś swobodnie wystaje.
Część tylna, mniejsza, czyli korzeń paznokcia (radix unguis), jest
cienka i w większości przykryta skórą tylko niewielka półksiężycowata
cząstka przednia korzenia o zabarwieniu białawym, obłączek (lunula),
jest często widoczna, zwłaszcza na kciuku.
Część największa, środkowa, czyli ciało albo trzon paznokcia (corpus
unguis), razem z korzeniem spoczywa na podłożu, z którym paznokieć jest
połączony. Podłoże to nosi nazwę macierzy paznokcia (matrix unguis).
Bruzdy paznokcia. Odgraniczają one paznokieć od miękkich tkanek
przypaznokciowych. Rozróżnia się 4 bruzdy: bliższą, dalszą i dwie
boczne. Po usunięciu blaszki paznokcia uwidacznia się bruzda bliższa
tworząca zatokę paznokcia (sinus unguis). Bruzdę dalszą zakrywa blaszka
paznokcia. Dwie bruzdy boczne wystają ponad paznokieć i tworzą jego
wały (vallum unguis). Blaszka paznokcia wsuwa się w obie bruzdy boczne,
co można porównać do szkiełka zegarkowego wsuniętego w swą oprawę.
Budowa szczegółowa. Płytkę paznokciową tworzą dachówkowato ułożone
zrogowaciałe komórki, których większość ma jądra. W porównaniu ze
zrogowaciałymi komórkami naskórka charakteryzują się one większą
spoistością i odpornością. Komórki paznokcia wytwarzane są warstwowo
przez obłączek (lunula). W stosunku do powierzchni paznokcia obłączek
nie jest ustawiony ani równolegle, ani prostopadle do niej, lecz
skośnie. W miarę jak powstają nowe warstwy komórek, paznokieć wysuwa
się do przodu. W stosunku do poprzedniej każda nowo powstająca warstwa
komórek układa się głębiej i nieco ku tyłowi. W końcowym wyniku
paznokieć składa się z dachówkowato położonych komórek czy warstwy
komórek.
Wytworzoną keratynę pokrywa na całej powierzchni paznokcia błonka
zrogowaciała. Wytwarza ją warstwa ziarnista naskórka wyściełającego wał
paznokcia od strony zatoki. Wskutek ścierania się ta zrogowaciała
błonka pokrywająca cały paznokieć jest bardzo cienka, a nawet
przeważnie w znacznej części zanika. Wyraźnie zachowuje się tylko
wąskie pasemko wzdłuż wolnego brzegu wału paznokcia; nazywamy j e
obrąbkiem naskórkowym paznokcia (eponychium). Obrąbek ten, który przy
pielęgnacji paznokcia zwykle wycinamy lub usuwamy do zatoki paznokcia,
może nieraz zachować się w znacznie większym stopniu i zajmować prawie
połowę powierzchni paznokcia. Podobnie jak powierzchnia górna, również
dolna powierzchnia części wolnej paznokcia jest pokryta zrogowaciałą
błonką.
Paznokieć spoczywa na łącznotkankowym podłożu odpowiadającym skórze
właściwej. Tutaj brodawki skóry właściwej wytwarzają delikatne,
podłużnie biegnące listewki macierzy paznokcia (cristae matricis
unguis), poprzedzielane drobnymi bruzdami macierzy (sulci matricis
unguis). Łącznotkankowe podłoże paznokcia pokryte jest swoistym
naskórkiem, który wyścieła powierzchnię dolną paznokcia. Naskórek ten-
obrąbek naskórkowy podpaznokciow y (hyponychium) składa się z warstwy
podstawnej oraz warstwy komórek kolczystych. Przy operacyjnym usuwaniu
paznokcia powierzchnia macierzy jest gładka (listewki są niewidoczne),
ponieważ błonką naskórkowa nie odrywa się, silniej złączona z podłożem.
Skóra właściwa podłoża paznokcia połączona jest troczkami (retinacula)
z okostną.
Opuszki palców. Stanowią one zewnętrzne uwypuklenie końcowych paliczków
palców. Charakteryzuje je bogactwo wolnych zakończeń i ciałek nerwowych
oraz obecność gruczołów potowych. Warstwa rogowa opuszek palców jest
identyczna z warstwą rogową naskórka dłoni i podeszew. Tworzy szereg
zespolonych ściśle ze sobą blaszek keratynowych. Układ i rysunek
listewek skórnych w obrębie opuszek palców rąk (dermatoglifów)
wykorzystuje się w medycynie sądowej (daktyloskopia).
Więcej streszczeń na temat „ Budowa i funkcja przydatków skóry: włosów i paznokci”