Większość osób prywatnych i firm nie może się obejść bez usług
oferowanych przez
banki komercyjne i inne instytucje finansowe. Według
polskiego prawa bankiem jest instytucja finansowa, która gromadzi
środki pieniężne, udziela kredytów i pożyczek oraz prowadzi rozliczenia
pieniężne. Polski system instytucji finansowych jest jeszcze dość słabo
rozwinięty, stąd dominują w nim głównie banki komercyjne, które
działają na podstawie prawa bankowego po uprzednim uzyskaniu licencji
od Narodowego Banku Polskiego. Licencja ta jest
niezbędnym warunkiem rozpoczęcia działalności bankowej. Na początku
1997 r. funkcjonowało w Polsce ok. 80 banków komercyjnych oraz 1500
banków spółdzielczych.
Podstawową funkcją banków jest pośrednictwo finansowe. Banki komercyjne
wypełniają tę funkcję, pośrednicząc w przekazywaniu pieniędzy od
depozytariuszy do inwestorów, czyli od tych, którzy chcą zaoszczędzić
część swoich bieżących dochodów, by wydać je w przyszłości, do tych,
którzy chcą teraz wydać więcej, niż mają.
Podstawową formą deponowania oszczędności w bankach są wkłady
oszczędnościowe, lokaty terminowe oraz różnego rodzaju
bankowe bony
oszczędnościowo-depozytowe. Za udostępnienie swych oszczędności bankowi
komercyjnemu oszczędzający otrzymuje na koniec okresu oszczędzania
zwrot ulokowanej kwoty wraz z oprocentowaniem. Stopa oprocentowania
lokaty rośnie wraz z długością deklarowanego terminu przechowywania
oszczędności.Banki udzielają kredytów i pożyczek.
Jak już zauważyłem, banki pełnią rolę ?pośrednika" pomiędzy
oszczędzającymi a inwestorami, przyjmując wkłady i lokaty, a następnie
z tych środków udzielając kredytów i pożyczek. Zapotrzebowanie na
kredyt może mieć różny charakter, nie mniej zawsze ma wspólną cechę
zapotrzebowanie na pieniądz w określonym czasie. Bieżące prowadzenie
działalności gospodarczej charakteryzuje się ciągłymi przepływami
pieniądza do firmy, kiedy to uzyskuje zapłatę za towary, i z firmy, gdy
ona z kolei musi uregulować swoje zobowiązania wobec dostawców i
pracowników. Na ogół nigdy nie daje się tak zgrać przepływu pieniędzy w
czasie, żeby w każdej sytuacji firma dysponowała wolnymi zasobami
pieniężnymi. Dlatego też powszechne jest posługiwanie się przez firmy
kredytem obrotowym. Jeśli natomiast firma ma pomysł na opłacalne
powiększenie produkcji lub unowocześnienie produktu, przy czym nie
posiada odpowiednich ilości środków finansowych, to w takim przypadku
zaciąga na dłuższy okres kredyt inwestycyjny. W pewnym sensie z taką
formą kredytu możemy się spotkać również w odniesieniu do młodych
ludzi, którzy zaciągają kredyt na sfinansowanie studiów wyższych. Jest
to wtedy nietypowa ?inwestycja" w przyszłe umiejętności i wysoko płatną
pracę. Miejmy nadzieję, że taka forma kredytu pojawi się również w
naszym kraju.
Banki prowadzą rachunki.
Prowadząc rachunki bankowe różnego typu i dla rozmaitych podmiotów, banki przeprowadzają
rozliczenia pieniężne krajowe i zagraniczne, regulują płatności i
dokonują przelewów bankowych. Wspominałem już, że środki zgromadzone na
bankowych rachunkach stanowią ważny składnik podaży pieniądza. Jak
zauważymy dalej, rachunki te w powiązaniu z kredytami bankowymi
stanowią źródło powiększania i ograniczania podaży pieniądza w
gospodarce.
W JAKI SPOSÓB SYSTEM BANKOWY ?TWORZY" PIENIĄDZE?
Pieniądz papierowy wszedł do użycia w Europie w średniowieczu.
Wcześniej stosowane złote i srebrne monety były niewygodne ze względu
na swój ciężar. Ponadto przechowywanie większej ilości takich
pieniędzy, a szczególnie ich przewożenie, nie było bezpieczne. Aby
płatności handlowe były bezpieczniejsze i wygodniejsze, ludzie zaczęli
deponować swoje monety u miejscowych złotników, otrzymując w zamian
pisemne pokwitowanie przyjęcia depozytu. Pokwitowania te - to pierwotna
forma pieniądza papierowego, a złotnicy je wystawiający zasługują na
miano średniowiecznych ?bankierów". Kupcy akceptowali takie
pokwitowania jako zapłatę za towary, ponieważ mogli je łatwo wymienić z
powrotem na monety u złotnika. Taka forma płatności stawała się coraz
bardziej popularna, szczególnie wśród kupców, którzy musieli często
przemieszczać się z dużymi sumami pieniędzy. Używanie pieniądza
papierowego w Europie Zachodniej stawało bardziej powszechne.
Rozwój bankowego systemu
rezerw częściowych.
Początkowo pokwitowania złotników miały pełne pokrycie w złocie, to
znaczy reprezentowały tylko taką ilość złota, jaka była faktycznie
zdeponowana. Po pewnym czasie złotnicy zauważyli jednak, że na ogół
ilość
złota wycofywanego z depozytu jest mniejsza od ilości złota
składanej do depozytu. Skłoniło ich to do pożyczania części złota
swoich depozytariuszy innym ludziom w celu uzyskania dochodu w postaci
oprocentowania. W wielu przypadkach osoby pożyczające pieniądze zamiast
złotych monet brały tylko papierowe pokwitowanie złotnika. W ten sposób
w obiegu pojawiły się pokwitowania, które opiewały łącznie na ilość
złota większą od zasobów zdeponowanych u złotników. To były właśnie
początki systemu bankowego, który obecnie nazywamy systemem rezerw
częściowych.
Banki nie mogą pożyczać wszystkich pieniędzy, które zostały w nich
zdeponowane, ponieważ ich depozytariusze mają prawo w każdej chwili
wycofać swoje fundusze. Aby zachować pełną gwarancję wypłacalności,
banki utrzymują w ciągłej dyspozycji stałą część wszystkich depozytów.
Fundusze takie nazywane są rezerwami. Wysokość rezerw, jaką banki muszą
utrzymywać, wyrażona jest jako procent ich całkowitych depozytów,
nazywany stopą rezerw obowiązkowych. Wynika stąd, że jeśli stopa rezerw
obowiązkowych wynosi 10 %, to bank posiadający na swych rachunkach
depozyty wartości 750 min zł musi utrzymywać rezerwę w wysokości 75 min
zł. Pozostałą część zgromadzonych środków - 675 min zł - może
udostępnić w formie kredytów.
MATERIAŁ DODATKOWY
Inne usługi bankowe
Wymiana walut. Banki kupują i sprzedają waluty obce na swój własny
użytek oraz w imieniu klientów, Z usług takich korzystają głównie
eksporterzy i importerzy oraz firmy, które uzyskały kredyt dewizowi W
większości polskich banków znajdują się również kantory, w których
wymiany złotówek na waluty obce i walut obcych na złotówki dokonywać
mogą osoby fizyczne.
Obrót papierami wartościowymi. Banki upoważnione są do obrotu
wszelkiego rodzaju papierami wartościowymi: obligacjami Skarbu Państwa,
bonami skarbowymi, obligacjami i bonami komercyjnym przedsiębiorstw.
Zakupu i sprzedaży tych papierów banki dokonują na rachunek własny lub
na zlecenie klientów. Polskie prawo bankowe zezwala bankom komercyjnym
na posiadanie akcji, udziałów i obligacji
wyemitowanych przez inne podmioty w wartości nie przekraczającej 25%
ich kapitału własnego.
Powiernictwo. Na podstawie dwustronnej umowy banki komercyjne mogą
przechowywać fundusze swoich klientów i nimi zarządzać. Świadczenie
usługi powiernictwa polega na zarządzaniu funduszami klienta, w celu
ich pomnażania. Za tę usługę bank pobiera opłatę, która jest zwykle
prowizją od zysków, które dla klienta wypracuje.
Więcej streszczeń na temat INSTYTUCJE FINANSOWE