KANKI NABŁONKOWE OKRYWAJĄ CIAŁO I WYŚCIEŁAJĄ JEGO JAMYTkanka
nabłonkowa okrywa powierzchnię ciała i wyściela jamy ciała.
Tworzy ona zewnętrzną warstwę skóry, wyściółkę dróg trawiennych,
oddechowych i rozrodczych oraz kanalików nerkowych. Tkanka
nabłonkowa składa się z komórek ściśle do siebie przylegających, tworzących ciągłą
warstwę. Jedna powierzchnia tej warstwy związana jest z głębiej
położoną tkanką za pośrednictwem niekomórkowej błony podstawowej
(podstawnej) zbudowanej z cienkich włókien i substancji
polisacharydowych produkowanych przez komórki nabłonka. Do funkcji tkanki nabłonkowej należy ochrona, wchłanianie, wydzielanie
oraz odbieranie bodźców. Nabłonkowa warstwa skóry okrywa całe ciało i
chroni je przed rozmaitymi zagrożeniami, w tym przed urazami
mechanicznymi, szkodliwymi związkami chemicznymi, bakteriami oraz przed
utratą płynów. Poprzez tkankę nabłonkową wyściełającą przewód pokarmowy
wchłaniane są do wnętrza ciała substancje odżywcze i woda. Przepuszczalność różnych komórek nabłonka w znacznej mierze reguluje
wymianę substancji między różnymi częściami ciała oraz pomiędzy
organizmem a jego środowiskiem zewnętrznym.Liczne komórki w zewnętrznej warstwie nabłonka ulegają rogowaceniu i
obumierają. Złuszczające się komórki zastępowane są przez wypychane w
kierunku powierzchni komórki głębiej położonej warstwy nabłonka.
Zasadniczo tkanki nabłonkowe cechuje szybkie tempo podziałów
komórkowych, tak więc straty są stale uzupełniane dzięki ciągłej
produkcji nowych komórek. Można wyróżnić trzy typy komórek nabłonkowych w zależności od ich kształtu:
1. płaskie komórki nabłonkowe są cienkimi, spłaszczonymi komórkami o wielokątnym kształcie;2. komórki sześcienne (kostkowe, brukowe) są krótkimi, cylindrycznymi
komórkami o wielokątnej podstawie; widziane z boku mają kształt
sześcianu i przypominają kostkę do gry;3. walcowate (cylindryczne) komórki nabłonkowe, o podstawie najczęściej
sześciokątnej, wyglądają z boku jak niewielkie kolumienki lub cylindry.
Jądro położone jest zazwyczaj w pobliżu podstawy komórki. Walcowata
komórka nabłonkowa może mieć na swej wolnej powierzchni rzęski, których
skoordynowane ruchu powodują jednokierunkowe przemieszczanie się
rozmaitych substancji. Nabłonek orzęsiony (zwany też nabłonkiem
migawkowym), który wyścieła większość dróg oddechowych, usuwa cząstki
pyłu oraz inne obce materiały, nie dopuszczając ich do płuc.Tkanka nabłonkowa może być prosta, to jest złożona z jednej tylko
warstwy komórek, lub warstwowa, złożona z dwóch lub większej liczby
warstw. Nabłonek prosty występuje zazwyczaj tam, gdzie zachodzi dyfuzja
oraz wydzielanie, wydalanie lub wchłanianie rozmaitych substancji.
Nabłonek warstwowy znajduje się w miejscach wymagających ochrony.
Nabłonek warstwowy płaski znajduje się w skórze i wyścieła jamę ustną i
przełyk człowieka oraz innych kręgowców.
Tkanka nabłonkowa okrywa wszystkie zewnętrzne i wewnętrzne powierzchnie
ciała zwierząt. Nabłonek zewnętrzny tworzy warstwę ochronną wokół ciała.
NABŁONKOWA OKRYWA CIAŁA BEZKRĘGOWCÓW MOŻE PEŁNIĆ FUNKCJE WYDZIELNICZE I POŚREDNICZYĆ W WYMIANIE GAZOWEJTkanka nabłonkowa bezkręgowców jest zazwyczaj jednowarstwowa, a komórki
nabłonka zewnętrznego mają najczęściej kształt sześcienny lub
walcowaty. Nabłonek zewnętrzny pełni funkcje ochronne, jak również
pełnić może funkcje wydzielnicze i pośredniczyć w wymianie gazowej.
Niektóre zmodyfikowane komórki nabłonka mogą spełniać rolę komórek
zmysłowych, selektywnie reagujących na światło oraz bodźce chemiczne
lub mechaniczne, takie jak dotyk, ucisk czy ciśnienie. U wielu gatunków w nabłonku znajdują się komórki wydzielnicze, które
produkują ochronną warstwę zwaną oskórkiem, lub wydzielają substancje
zwilżające powierzchnię ciała i ułatwiające przyleganie do rozmaitych
powierzchni. Niektóre komórki wydzielnicze uwalniają substancje
zapachowe, odgrywają rolę w komunikacji między osobnikami tego samego
gatunku lub służące do znakowania granic ich terytorium. U innych
zwierząt komórki nabłonka produkują trujące wydzieliny, które pełnić
mogą funkcje obronne lub ofensywne. Śluzowata wydzielina zwilżająca
powierzchnię ciała dżdżownicy pomaga w wymianie gazowej poprzez powłoki
ciała i zmniejsza tarcie, gdy zwierzę przeciska się pomiędzy grudkami
ziemi.U niektórych zwierząt aktywność wydzielnicza nabłonka ograniczona jest
tylko do pewnych fragmentów powierzchni ciała. Na przykład u ślimaków
gruczoły w nodze wytwarzają „ścieżkę” śluzowatej wydzieliny, po której
delikatne te stworzenia bez przeszkód się przemieszczają. Wydzielina
nabłonka niektórych owadów ( np.: mrówek – tkaczy) ma postać cienkich,
lecz bardzo mocnych nici, używanych do konstrukcji gniazd. Z komórek
nabłonka rozwijają się również gruczoły przędne pająków. U motyli i
ciem w gruczołach nabłonka syntetyzowany jest z aminokwasów jedwab.
SKÓRA KRĘGOWCÓW PEŁNI ROLĘ OCHRONNĄ I TERMOREGULACYJNĄ
U wielu ryb, niektórych gadów i ssaków skóra wykształca potężne łuski,
które wyglądają jak zbroja i istotnie pełnią jej funkcje. Nawet skóra
ludzka ma znaczną wytrzymałość. Obejmuje ona wiele rozmaitych struktur,
takich jak paznokcie palców ręki i stóp, włosy, gruczoły potowe,
gruczoły łojowe oraz szereg receptorów zmysłowych., które umożliwiają
odczuwanie zmian ciśnienia, temperatury, czy bólu.W skórze człowieka, a także innych ssaków, znajdują się gruczoły
mleczne, które u samic karmiących młode specjalizują się w produkcji i
wydzielaniu mleka. Gruczoły łojowe w skórze człowieka otwierają się
krótkimi przewodami do torebek włosowych. Wydzielają substancję zwaną
łojem, która stanowi złożoną mieszaninę tłuszczów, wosków i
węglowodanów. U człowieka gruczoły te są szczególnie liczne w skórze
twarzy i głowy. Wydzielany tłuszcz utrzymuje wilgotność i giętkość
włosa oraz zapobiega wysychaniu i pękaniu skóry. (W okresie dojrzewania
nadmiar łoju produkowanego w odpowiedzi na wzrost poziomu hormonów
płciowych wypełnia gruczoły i torebki włosowe, powodując w skórze
charakterystyczne zmiany trądzikowe.)Skóra człowieka funkcjonuje tak jak klimatyzator – reguluje mianowicie
gospodarkę termiczną ustroju, eliminując nadmiar ciepła. Gruczoły
potowe wydzielają pot, który parując z powierzchni ciała powoduje
obniżenie jego temperatury. Skóra innych kręgowców znacznie różni się od skóry ludzkiej. Ze skóry
ptaków wyrastają pióra, które układają się w sposób podobny do włosów i
zapewniają jeszcze skuteczniejszą izolację termiczną niż futro ssaków.
Powierzchnię ciała zmiennocieplnych kręgowców okrywać mogą epidermalne
łuski (u gadów), naga skóra powleczona śluzem (u wielu płazów i ryb)
lub skóra pokryta kostnymi czy rogowymi łuskami. W skórze niektórych
zwierząt (np.: pewnych żab tropikalnych) występować mogą gruczoły
produkujące truciznę.
NASKÓREK STANOWI WODOSZCZELNĄ BARIERĘ OCHRONNĄZewnętrzna warstwa skóry, naskórek, stanowi barierę pomiędzy
środowiskiem zewnętrznym a delikatnymi, głębiej położonymi tkankami.
Naskórek składa się z kilku warstw:
- warstwa podstawowa – jest najgłębiej położona. W tej warstwie komórki
stale się dzielą; nowo powstające w głębszych warstwach komórki
wypychają starsze ku górze;
- warstwa rogowa – najbardziej zewnętrznaNiemal u wszystkich kręgowców naskórek nie jest wyposażony w naczynia
włosowate, zatem dojrzewające komórki nie są dostatecznie zaopatrywane
w substancje pokarmowe i ich aktywność metaboliczna maleje.Przesuwając się ku powierzchni komórki naskórka produkują keratynę,
białko o skomplikowanej budowie, nadające skórze znaczną wytrzymałość
mechaniczną w połączeniu z giętkością. Ponadto obecność
nierozpuszczalnej w wodzie keratyny sprawia, że skóra jest
wodoszczelna. Komórki naskórka obumierają w trakcie przemieszczania się
przez warstwę rogową. Docierające do powierzchni skóry komórki są
złuszczane i stale zastępowane nowymi.