Nowotwory
Nowotwór jest to złożony proces patologiczny trwający niekiedy wiele
lat, którego istotą jest nieograniczony, niekontrolowany i
nieodwracalny rozrost
komórek ustroju z nieprawidłowym ich
zróżnicowaniem co powoduje naciekanie i niszczenie otaczających tkanek
oraz ich rozprzestrzenianie się drogą naczyń chłonnych lub krwionośnych
w organizmie, gdzie tworzą odległe ogniska tzw. przerzuty.
Nowotwór tworząc własne struktury zaczyna interweniować w funkcjonowanie całego
organizmu lub poszczególnych narządów ciała doprowadzając do
uszkodzenia narządów, co w konsekwencji bez leczenia prowadzi do
śmierci.
Złośliwość
nowotworu jest odwrotnie proporcjonalna do stopnia jego
dojrzałości i zróżnicowania komórek. Rozplem komórek nowotworowych nie
zawsze musi być procesem nieodwracalnym. Czasami obserwuje się przypadki samoistnej regresji, określane jako samowyleczenie, które tłumaczy się reakcją obronną, immunologiczną organizmu.
Nowotwór może rozwinąć się w każdej tkance, wszystkich narządach i
niezależnie od wieku. Większość
nowotworów wykrytych we wczesnym
stadium rozwoju jest potencjalnie uleczalna, dlatego tak ważne jest
wczesne wykrywanie tego procesu chorobowego.
Nowotwory występują najczęściej w postaci
guza o różnym kształcie a
także jako zgrubienie lub naciek, który często ulega owrzodzeniu. W
przypadku niektórych nowotworów np. układowych, cechy te mogą nie
występować. W narządach miąższowych nowotwór przyjmuje najczęściej
postać kulistą z wypustkami, które są wyrazem naciekania nowotworu. Wygląd makroskopowy guza, jego
spoistość, barwa oraz umiejscowienie są często charakterystyczne dla
poszczególnych nowotworów.
Nowotwór złośliwy charakteryzują się następującymi zmianami w komórkach:
- zmianą wielkości
komórki,
- zmianą kształtu komórki
? zmianą stosunku jądra do cytoplazmy (zwykle większe są jądra, mniejsza ilość cytoplazmy),
- zmianą barwliwości komórki i jej elementów
- częstszym występowaniem figur podziału.
Komórki nowotworowe zachowują zwykle niektóre cechy tkanek, z których
powstały, jednakże w miarę postępu choroby dochodzi do zmian w tkance
polegających na zaburzeniu architektoniki tkankowej a w dalszym etapie
do utraty cech morfologicznych i funkcjonalnych.
Mechanizm przemiany komórki prawidłowej w nowotworową nie została
jeszcze dokładnie poznany. Wiadomo, że polega on na pobudzeniu komórek
do stałej i niepohamowanej proliferacji. W każdej komórce znajduje się
ponad 20 genów odpowiedzialnych za jej proliferacje, zwanych onkogenami
komórkowymi (c-onc). Geny te są czynne w okresie zarodkowym w którym
mają podstawowe znaczenie dla procesów wzrostowych organizmu. W
późniejszym okresie, w zróżnicowanych komórkach dojrzałego organizmu
geny te są w większości nieaktywne i określane są jako protoonkogeny. W
wyniku aktywacji portoonkogenów powstają komórki z cechami
nowotworowymi zakodowanymi w ich aparacie genetycznym, które
przekazywane są następnym generacjom komórek powstających w wyniku
podziałów komórkowych. Aktywacja ta może zależeć od:
- wrodzonych lub nabytych aberracji chromosomowych
- zmian strukturalnych w obrębie onkogenów zachodzących w wyniku mutacji
- wprowadzenia dodatkowych onkogenów wirusowych (v-onc) w następstwie zakażenia retro wirusami
Aktywacja onkogenu w różnych komórkach powoduje powstanie innego
rodzaju nowotworu złośliwego w każdej tkance. Zmienione onkogeny
kontrolują proces wzrostu komórki, poprzez geny, które zwykle powodują
w zdrowej komórce tworzenie białka regulującego normalny wzrost
komórki. Po przekształceniu, onkogen zmusza komórki do wzrostu typu
nowotworowego.
Nowotwór łagodny (niezłośliwy)
Tradycyjna nazwa "nowotwór" używana jest zarówno dla określenia
nowotworów niezłośliwych, jak i nowotworów złośliwych, których główną
cechą wspólną jest zdolność do "nowotworzeni"
tkanki, czyli tworzenia
guza nowotworowego. Znajomość obrazu mikroskopowego nowotworu pozwala
na jego ścisłe zaszeregowanie, a następnie pozwala na wysuwanie
wniosków dotyczących dynamiki, charakterystyki rozrostu czy też
wrażliwości na promieniowanie jonizujące i cytostatyki.
Nowotwory dzielimy na:
- niezłośliwe;
- półzłośliwe (o miejscowej złośliwości);
- złośliwe (raki, mięsaki, inne)
Nowotwór łagodny (niezłośliwy)
Nowotwór łagodny niezłośliwy (łac. neoplasma benignum) utworzony jest z
tkanek zróżnicowanych i dojrzałych a obraz mikroskopowy jest podobny do
tkanki z której powstał. Jest dobrze ograniczony, często otorbiony,
rośnie powoli, rozprężająco uciskając sąsiadujące tkanki. Komórki
nowotworu niezłośliwego nie mają zdolności wnikania do naczyń, dlatego
wzrost takiego nowotworu jest zawsze ograniczony do miejsca powstania a
w jego przebiegu nigdy nie powstają przerzuty. Usunięcie chirurgiczne
guza z niewielkim marginesem otaczającej tkanki a w przypadku wyraźnie
otorbionych guzów nawet jego wyłuszczenie prowadzi do całkowitego
usunięcia tkanki nowotworowej i wyleczenia chorego. Nowotwory łagodne
najczęściej nie stanowią problemu klinicznego, które występują dopiero
wówczas, gdy nowotwór niezłośliwy jest jednocześnie stanem przedrakowym
(np. polipowatość rodzinna), występuje w narządach ważnych dla życia
(np. w centralnym układzie nerwowym, rdzeniu kręgowym, sercu), wydziela
hormony, powoduje krwawienia, doprowadza do zamknięciem światła
naczynia, uciska nerw.
Nowotwór półzłośliwy
Nowotwór półzłośliwy (łac. neoplasma semimalignum) jest nowotworem o
miejscowej złośliwości i charakteryzuje się dużą masą tkankową
uciskającą otoczenie, zdolnością naciekania i niszczenia otoczenia i
zdolnością wszczepiania. Zasadniczo nie dają przerzutów, ale dają
nawroty po zabiegach operacyjnych, nawet uznawanych za radykalne.
Dlatego też, nowotwory półzłośliwe wymagają starannego podejścia
chirurgicznego z uwzględnieniem szerokich granic wycięcia. Obraz
mikroskopowy może być typowy dla nowotworu złośliwego.
Nowotwór złośliwy
Nowotwór złośliwy (łac. neoplasma malignum) charakteryzuje się dużym
stopniem zaburzeń zróżnicowania, dojrzewania i budowy tkankowej oraz
komórkowej. Nie posiada torebki, rośnie szybko, nacieka i niszczy
zaatakowane tkanki. Cechą charakterystyczną komórek nowotworów
złośliwych jest ich zdolność wnikania do szczelin tkankowych oraz do
światła drobnych naczyń limfatycznych i krwionośnych co sprzyja
rozsiewowi komórek nowotworowych daleko poza główna masę guza. Rozsiane
komórki zagnieżdżając się w odległych narządach lub tkankach, mnożą się
i tworzą nowe guzy nowotworowe zwane przerzutami (metastasis). Komórki
nowotworów złośliwych szerzą się również drogą płynu
mózgowo-rdzeniowego a także wszczepiają się do błon surowiczych. Po
chirurgicznym zwłaszcza niezbyt rozległym usunięciu guza złośliwego
utkanie nowotworowe stosunkowo często odrasta w obrębie blizny
pooperacyjnej lub w jej otoczeni co określa się nawrotem lub wznową
(recidiva). Nawrót następuje wówczas, gdy w czasie operacji nie udało
się usunąć całego nowotworu i pozostawiono komórki nowotworowe.
Uwaga
1. nie każdy nowotwór jest nowotworem złośliwym
2. nie każdy nowotwór złośliwy jest rakiem
3. każdy rak jest nowotworem złośliwym
Wszelkie czynniki i sytuacje, które powoduję zwiększenie
prawdopodobieństwa zachorowania człowieka na nowotwór złośliwy nazywamy
czynnikami ryzyka. Czynniki zwiększające ryzyko zachorowania na raka
mogą być:
Zewnątrzpochodne - Związane ze środowiskiem naturalnym (np. działanie
promieni nadfioletowych), ze środowiskiem pracy (np. praca przy
azbeście), z tzw. czynnikami zwyczajowymi (np. palenie papierosów
zwiększa ryzyko zachorowania na raka płuca, krtani i innych narządów).
Wewnątrzpochodne - Czynniki związane z zaburzeniami hormonalnymi
(znaczne stężenie estrogenów w ustroju może być czynnikiem ryzyka dla
raka sutka i narządu rodnego), niektóre postacie nadżerki szyjki macicy
i zwyrodnienia torbielkowatego sutka, nieprawidłowe z
Więcej streszczeń na temat Nowotwory