UKŁAD WYDALNICZY
Zespół narządów, których głównym zadaniem jest usuwanie z organizmu
szkodliwych produktów przemiany materii, utrzymanie stałego składu
płynów ustrojowych i ich kwasowości oraz zapobieganie utraty wody. U
larw i płazów ŕ narząd wydalniczy w postaci przednercza, u ryb
dorosłych ŕ śródnercze. U dorosłych gadów, ptaków i ssaków ŕ nerka.
Wyróżnia się 3 typy nerek:
- przednercze
- pranercze
- zanercze, tzw. nerka ostateczna
Układ moczowy ssaka zbudowany jest z:
- nerek ŕ właściwego narządu produkującego
mocz i regulującego stosunki wodno – elektrolitowe organizmu
- moczowody
- pęcherza moczowego
- cewki moczowej
Nerki:
Parzyste narządy zbudowane z części rdzeniowej i korowej. Podstawowym elementem funkcjonalnym jest nefron.
Nefron:
Skład ŕ ciałko nerkowe, zbudowane z tętniczego kłębuszka naczyniowego i otaczającej go torebki kłębuszka;
ŕ kanalik nerkowy, w którym wyróżnia się kanalik kręty bliższy, pętlę
nefronu i kanalik kręty dalszy, kanaliki poszczególnych
nefronów przechodzą w kanaliki
nerkowe zbiorcze, te zaś uchodzą
pośrednio do moczowodu. W nerce człowieka znajduje się ponad milion
nefronów.
Rolą nefronów jest wytwarzanie moczu. Mocz
powstaje w 3-etapowym ciągu:
1. filtracji odbywającej się w ciałku nerkowym; z krwi odfiltrowywane
są substancje proste, np.: aminokwasy, witaminy, glukoza, woda oraz
zbędne lub szkodliwe produkty przemiany materii, a przesącz ten nazywa
się moczem pierwotnym
2. resorpcji, czyli zachodzącego w kanaliku nerkowym wchłaniania
zwrotnego substancji potrzebnych organizmowi, np.: woda przez bierną
dyfuzję, czy np.: glukozy i aminokwasów w
wyniku transportu czynnego;
ten typ resorpcji obowiązkowej zachodzi w kanalikach krętych bliższych,
natomiast w kanalikach krętych dalszych zachodzi tzw. resorpcja
nadobowiązkowa, która dotyczy zwrotnego wchłaniania wody oraz soli
mineralnych w zależności od potrzeb organizmu
3. zagęszczania szkodliwych produktów przemiany materii prze
odprowadzanie większości wody oraz jonów Na+, co odbywa się w pętli
nefronu
W wyniku tych procesów powstaje mocz ostateczny, który spływa do miedniczek nerkowych, a stąd do moczowodu.
Skład moczu: mocznik, kwas moczowy, amoniak.
mocznik ŕ powstaje w wyniku przemian białka. Zwierzęta, u których
głównym produktem metabolizmu azotowego jest mocznik,
Kwas moczowy ŕ powstaje w wyniku przemian kwasów nukleinowych; jest też
głównym produktem odtruwania amoniaku u owadów, gadów i ptaków.
Amoniak ŕ NH3 powstaje w wyniku rozpadu aminokwasów; jest też głównym
produktem metabolizmu azotowego u morskich bezkręgowców oraz niektórych
ryb i innych zwierząt słodkowodnych
Wydalanie moczu jest regulowane na drodze nerwowej oraz hormonalnej. W
usuwaniu CO biorą udział płuca, mocznik wydalany jest również przez
skórę (pot).
NEFRON SSAKA
Amoniak trujący, przerabiany jest w organizmie na mocznik, aby możliwie długo można by go przetrzymywać. Hormon ADH
reguluje ilości wody, której człowiek musi się pozbyć lub musi
uzupełnić.
Narządy wydalnicze innych zwierząt:
Narządy protonefrydialne
Komórki płomykowe + kanaliki zbiorcze ŕ płazińce
Jednokomórkowe gruczoły w postaci 2 podłużnych kanałów ŕ obleńce
Układ metanefrydialny:
Cewka Malpighiego
Cewki Malpighiego, gruczoły czułkowe, szczękowe i biodrowe ŕ stawonogi
Cewki, będące sienkimi uwypukleniami jelita, lub gruczoły biodrowe, bądź obydwa razem ŕ pajęczaki, owady
Silnie zmodyfikowane metanefrydia, tzw. nerki ŕ mięczaki
GOSPODARKA WODNA ZWIERZĄT
Kręgowce żyjące w morzu wykształciły specjalne mechanizmy przystosowane
do środowiska zasadowego. Morskie
ryby maja krew i płyny tkankowe
hipotermiczne w stosunku do wody morskiej. Mają one tendencje do utraty
wody w drodze osmozy i są stale narażone na „wyschnięcie”, mimo iż są
otoczone przez wodę. Niektóre ryby utraciły kłębki nerkowe w procesie
ewolucji, w wyniku czego mają nerkę bezkłębkową, przepuszczającą bardzo
mało wody z krwi. Dodatkową ochroną jest stałe picie wody morskiej;
woda jest zatrzymywana podczas gdy sól wydalana jest przez specjalne
gruczoły w skrzelach.
Spodoustne ŕ zwierzęta te zawierają amoniak pochodzący z przemiany
azotowej na mocznik i zatrzymują go we krwi oraz w tkankach w tak
wysokim stężeniu, że płyny te stają się hipertoniczne w stosunku do
wody morskiej.
Ryby słodkowodne rzadko piją wodę, ale absorbują w crodze aktywnego
transportu przez skrzela i wydalają obficie rozcieńczony mocz celem
wyeliminowania wody, która dostała się do ciała przez skrzela i
śluzówkę jamy ustnej.
U płazów występują prymitywne kanaliki nerkowe, z dużymi ciałkami
nerkowymi, które obficie produkują rozcieńczony mocz. Płazy mogą się
pozbyć przez skórę i nerki wody z moczem w ilości równej 1/3 wagi
swojego ciała. Gady oszczędzają wodę dzięki suchej rogowatej skórze i
nerkom z małymi kłębkami. Przy tym typie kłębków z krwi usunięte
zostaje o wiele mniej wody niż przy dużych kłębkach płazów czy ryb
słodkowodnych. Ptaki i ssaki mają kłębki nerkowe średniej wielkości.
Wykształciły się u nich także pętle Henlego, w których następuje
resorpcja wody. Umożliwia to wydalanie hipertonicznego moczu. Ssaki
pustynne muszą gospodarować bardzo ograniczonymi ilościami wody, w
związku z czym wykształciły się u nich szczególnie długie pętle
Henlego, dzięki którym mogą one resorbować z moczy znacznie większe
ilości wody niż inne ssaki. Ropuchy i inne gady mogą pochłaniać wodę z
pęcherza moczowego.
ADH – reguluje kwestie wodne – wypróżnianie, picie
nie reguluje termoregulacji i oddychanai
Wodniczka tętniąca
Zmysł smaku, zmysł węchu
Smak odczuwany jest przez kubki smakowe umieszczone na języku.
Wyróżniamy 4 podstawowe smaki: słodki, słony, gorzki, kwaśny.
Odczuwanie ostrego smaku jest wynikiem podrażnienia kubków smakowych.
Ryby mają kubki smakowe na całym ciele, owady na stopach.
Do tej pory odnaleziono 1000 różnych zapachów wyczuwanych przez
zwierzęta. Zapach zależy od stężenia substancji. Ludzkim narządem
zapachowym są rzęski w nosie, owady mają ten narząd na czułkach.
RECEPTORY
Zewnętrzne Wewnętrzne
Eksteroreceptory Interoreceptory
Telereceptory Proprioreceptory
Wyspecjalizowane struktury odbierające bodźce. Komórki nerwowe rozsiane po organizmie. Mogą tworzyć narządy.
Eksteroreceptory –
RECEPTORY czuciowe. Należą do nich: receptory dotyku, temperatury, wzroku, węchu, smaku, bólu.
Receptory dotyku – mechanoreceptory wrażliwe na bodźce dotykowe. Ciałka
dotykowe często związane ze szczecinkami i włoskami. Wielokomórkowe
struktury związane z receptorami. Zbudowane zwykle z torebki
łącznotkankowej oraz wnikających do niej włókien nerwów czuciowych. U
człowieka występują ciałka Merkla (płytki dotykowe_ - występują licznie
w skórze i błonie śluzowej jamy ustnej. Stanowią kubkowate skupienia
spłaszczonych komórek nabłonkowo – gruczołowych, do których dochodzi
pęczek wolnych zakończeń nerwowych przywierających do ich powierzchni
podstawowej. Ciałka Meissnera – owalne, otorbione, odbierające wrażenia
dotyku i ucisku, największe zagęszczenie w skórze warg i palców. Ciałka
Paciniego – ucisk.
Więcej streszczeń na temat Układ wydalniczy