ETAPY EWOLUCJI CZŁOWIEKANiezwykle skomplikowana kwestia pochodzenia człowieka do dziś budzi liczne kontrowersje. Większośc
badaczy zgadza się jednak, że rozwój homo-
sapiens jako gatunku zaczął się w Afryce. Przodkowie człowieka wyodrębnili się z małp około 5 do 8 miliardów lat temu w Afryce. Ci pierwsi praludzie, zwani australoplitekami, chodzili już na dwóch nogach, a więc mieli wolne ręcę, dzięki którym mogli używac prymitywnych narzędzi. W miarę jak ich mózgi się rozwijały, zaczeli produkowac coraz lepsze narzędzia i wyruszyli do Europy i Azji, gdzie musieli stawic czoła następującym kolejno po sobie zlodowaceniom, z których pierwsze zaczeło się około 1,5 miliona lat temu. Najstarsze kopalne szczątki, które naukowcy zaliczają do roawoju homo, pochodzą sprzed około 2.5-1.5 miliona lat. Pierwszego odkrycia takich kości dokonali w 1959 roku Louis i Mary Leakey, na stanowisku archeologicznym Oldoway George w Tanzani. Obecnie człowieka z Oldoway George nazywa się homo habilis, czyli człowiek "zręczny" albo "człowiek 1470" - od numeru, który nadano w muzeum czaszce znalezionej w Kenii w 1972 roku. Homo habilis jest najstarszym i najbardziej prymitywnym znanym nauce gatunkiem człowiekowatych. Wśród znalezisk znajdowały się kości ręki, z których układu wynikało, że człowiek ten miał już chwytne dłonie, stąd też nazwa "człowiek zręczny". W pobliżu szczątków homo habilisa znaleziono także proste kamienne narzędzia. Ten pierwszy człowiek był wyższy od ausstralopiteka, a jego mózg był półtora razy większy - miał od 500 do 800 cm szesciennych objętości. Czaszka homo habilisa była też bardziej zaokrąglona, a twarz o wiele bardziej mniejsza. Łuk zębowy homo habilisa był już niemal identyczny z zębami homo sapiens. Około 1.5 miliona lat temu pojawił się nowy przedstawiciel człowiekowatych (hominiidae) - homo
erectus ( człowiek wyprostowany). Mniej więcej z tego samego okresu pochodzą nieco bardziej skomplikowane narzędzia kamienne. Szczątki człowieka wyprostowanego odkryto po raz pierwszy w 1891 roku na Jawie, wiadoma jednak, że występował w wielu częściach świata - w Europie, Azji i Afryce. Polował na duże zwierzęta, potrafił się też posługiwac ogniem, zarówno do obróbki termicznej żywności, jak i do ogrzewania ciała. Homo erectus, znany także pitekantropem, miał większy mózg niż homo habilis, jego objętośc sięgała 1000 cm sześcienne. Potrafił też wytwarzac bardziej skomplikowane narzędzia, na przykład dwustronnie gładzone pięściaki i toporki. Zastąpiły one wytwarzane wcześniej łupane prymitywne pięściaki, umożliwiając tym samym polowanie, które od tego czasu stało się głównym sposobem zdobywania przez homo erectusa pożywienia. Pierwsze pitekantropy pojawiły się w okolicach jeziora Turkana w Kenii, wkrótce jednak rozprzestrzeniły się na Bliskim Wschodzie, w Europie i Azji. Archeolodzy zauważyli, że przedstawiciele tego gatunku w Afryce byli znacznie wyżsi od swoich krewniaków z terenów dzisiejszych Chin. Prawdopodobnie przyczyną takiego stanu rzeczy były różnice w dostępie do pożywienia. Tak zwany człowiek pekiński żył przed około 500 tysiącami lat. Szczątki homo erectusa odnaleziono też w Yuanmou w Zachodnich Chinach i na Jawie. Gatunek homo sapiens, do którego wszyscy należymy, pojawił się na ziemi około 400 tysięcy lat temu. Dorosły przedstawiciel gatunku homo sapiens ma mózg o pojemności około 1400 cm sześciennych. Mimo braków niepodważalnych dowodów naukowcy zgadzają się, że niemal na pewno nasz gatunek wyewoluował z homo erectus. Szczególnie trudno jest określic, czy konkretne szczątki należały do przedstawiciela gatunku homo erectus, czy już do homo sapiens. Nawet bowiem w obrębie jednego gatunku, w różnych rejonach geograficznych występowały znaczne różnice osobnicze. Gdzieś pomiędzy 250 a 40 tysiącami lat temu, czyli nieco przed ostatnią epoką lodowcową, Europa i zachodnia częśc Azji zdominowane zostały przez człowieka neadertalskiego. Był on doskonale przystosowany do panujących wówczas na tych obszarach warunków klimatycznych.M