Wody podziemne – wody, zalegające pod powierzchnią Ziemi na różnych głębokościach, powstałe na skutek różnych procesów geologicznych.
Ich łączna objętość wynosi ok. 60 000 tys. km³, co stanowi ok. 4,12‰ ogólnej objętości zasobów hydrosfery Ziemi. Strefa nasycenia wodami podziemnymi nosi nazwę strefy
saturacji, i położona jest poniżej strefy nasycenia powietrzem glebowym i innymi gazami czyli strefy aeracji. W strefie aeracji mogą występować wody, ale tylko jako wody zawieszone albo związane (woda higroskopijna, woda błonkowata, woda kapilarna). Miejsce wypływu wód podziemnych na powierzchnię w zależności od obfitości wypływu to źródło, młaka lub wysięk. W Warszawie wysięki znajdują się na Wierzbnie pomiędzy ulicą Puławską a Piaseczyńską na skarpie w Parku Arkadia. Geneza powstania
Ze względu na sposób powstawania wód podziemnych można wyróżnić wody infiltracyjne, które powstają wskutek przesiąkania wody przez szczeliny w glebie i
warstwach skalnych, wody kondensacyjne, czyli takie, których przyczyną powstania było skraplanie pary wodnej w przypowierzchniowych warstwach gruntu, wody juwenilne, czyli wody, które powstają z magm wydostających się z głębi Ziemi lub wody reliktowe, które w przeszłości geologicznej
zostały uwięzione w warstwach skalnych i przez to nie miały kontaktu z
otoczeniem przez długi czas. Wśród reliktowych rozróżnić możemy również
sedymentacyjne i infiltracyjne.
Sposób występowania
W zależności od głębokości i warunków występowania można wyróżnić następujące wody podziemne Źródło:
- wody strefy aeracji:
wody błonkowate
(wody adhezyjne) - woda otaczająca błonką ziarna mineralne,
powierzchnia których jest wysycona wodą higroskopijną. Z ziarnem
mineralnym wiążą je siły elektryczne przyciągające drobiny wody.
Grubość błonki nie przekracza 0,5 μm. Gęstość wód błonkowatych jest
większa niż wody wolnej, temperatura zamarzania niższa od 0 st.C. Nie
podlega sile ciężkości, nie przenosi ciśnienia, ma ograniczoną zdolność
rozpuszczania. Zdolność wiązania wody błonkowatej to wodochłonność molekularna, a ilość wody błonkowatej w skale to wilgotność molekularna.wody higroskopijne
- związane siłami molekularnymi z ziarnami mineralnymi skał. Powstają
na drodze adsorbcji przez ziarna drobin pary wodnej z powietrza.
Gęstość w. h. wynosi 2 g/dm3, temperatura zamarzania -78 st.C. W. h.
nie przenoszą ciśnienia hydrostatycznego, nie mają zdolności
rozpuszczania, ani zdolności do ruchu. Mogą otaczać ziarno mineralne
częściowo lub całkowicie. Całkowite wysycenie powierzchni ziarn
drobinami wody nazywamy maksymalną wilgotnością higroskopijną;wody kapilarne
- występują w strefie aeracji w porach i szczelinach o wymiarach
kapilarnych. Poruszają się pod wpływem sił spójności i przylegania
tworząc na granicy strefy saturacji i strefy aeracji strefę wzniosu
kapilarnego. Wody kapilarne podlegają sile ciężkości, przekazują
ciśnienie, mają zdolność rozpuszczania, zamarzają w temperaturze nieco
niższej od 0 st.C. Wyróżnia się: wodę kapilarną właściwą - nieoderwaną od wody wolnej w strefie saturacji i wody kapilarne zawieszone - tworzące soczewki w strefie aeracji;wody wolne
- tworzące w strefie aeracji lokalne zbiorowisko nad stropem soczewki
utworów nieprzepuszczalnych, którego zasoby zmieniają się pod wpływem
opadów i parowania.
- wody strefy saturacji:
wody zaskórne
(wierzchówki) – tworzące się na niewielkich głębokościach (do 2 m) w
zagłębieniach terenu, w dolinach rzecznych i na brzegach jezior wskutek
obfitych opadów.
Podlegają dobowym wahaniom temperatury i silnemu parowaniu. Często
zanikają w okresach posusznych. Nie tworzą ciągłego zwierciadła tzn.
występują lokalnie, najczęściej w miejscach o pogorszonych warunkach
infiltracyjnych.wody gruntowe
– położone poniżej strefy aeracji. Zwierciadło podlega wahaniom
sezonowym, naśladuje formy rzeźby powierzchni (jest współkształtne z
powierzchnią ziemi). Obficie zasilają rzeki i jeziora. W głębszych warstwach wody gruntowe są dobrze przef