Utwór napisany został w formie relacji z "
egzaminu konkursowego na
króla". Wypowiedź utrzymana jest w stylu publicystyczno-propagandowym.
Już na samym początku dowiadujemy się, iż egzamin wypadł "doskonale".
Następny dystych jednak zawiera element ironii. Do konkursu przystąpiła
wprawdzie "pewna ilość królów" ale tylko "jeden kandydat" na ten urząd.
W konsekwencji wybrano, jak dalej czytamy, właśnie tego, "który miał
zostać królem". Słowo "kandydat" oznacza zarówno osobę ubiegającą się o
jakieś stanowisko jak i też na nie wysuwaną.
Początek zwrotki czwartej zawiera wyraźną aluzję polityczną do
rzeczywistości polskiej okresu komunizmu: "Otrzymał dodatkowe punkty za
pochodzenie". Następne określenia "zalet" króla przedstawione zostały
już w formie poetyckiego uogólnienia, zabawnej gry słów. Zwrot "Uśmiech
ujmujący wszystkich za szyję" fest bowiem neologizmem frazeologicznym
utworzonym z wyrażenia "ujmujący uśmiech", który to uśmiech jest w tym
wypadku morderczy (por. chwycić za szyję, za gardło).
Analogiczna gra słów - której celem jest groteskowe,
żartobliwo-ironiczne określenie owego króla-dyktatora - występuje w
zwrotkach siódmej i ósmej:
Gdy mówił o sprawach sztuki Chwycił komisję za serce. Jednego z członków komisji Chwycił odrobinę za mocno.
Zwrot "chwycić za serce" oznacza w istocie "wzruszyć kogoś, zyskać
czyjąś sympatię". Okazuje się jednak, że aprobata członków komisji
konkursowej była wymuszona. Jeden z egzaminatorów dostał prawdopodobnie
ataku serca, ponieważ przeraził się, przestraszył. Groteskowo brzmi
sformułowanie "chwycił odrobinę za mocno".
Lipska jawi się jako poetka głębokiej, mądrej nieufności wobec
swego czasu, rzeczywistości lat siedemdziesiątych. Właściwym bowiem
tematem wiersza jest refleksja nad historią i mechanizmami władzy. Jest
ona gorzka, odarta ze złudzeń ale też zmetaforyzowana, aluzyjna, nie
wypowiedziana wprost lecz w formie poetyckiego uogólnienia. Znacząco
brzmią słowa: "Z historii odpowiadał ze świetnym wyczuciem milczenia".
W utworze dominuje ton ironiczny, zabawowo-ponury, tragi-komiczny.
Opowieść o przebiegu
egzaminu, będąca równocześnie charakterystyką
wybranego władcy kończy dwuznaczna refleksja bohatera
lirycznego-sprawoz-dawcy: "Tak/ to na pewno był król". Z perspektywy
opisanego konkursu sens tego sformułowania można odczytać jako wyraz
przekonania, iż mechanizm sprawowania władzy niewiele ma wspólnego z
demokracją, etyką, sprawiedliwością.
Dwie zwrotki kończące wiersz Lipskiej prezentują moment ogłoszenia
wyników egzaminu narodowi. Następuje tu znamienne odwrócenie sytuacji:
"Przewodniczący komisji pobiegł po naród" a nie odwrotnie. Według
tradycyjnie przyjętych obyczajów to społeczeństwo czeka, aż nowo
wybrany władca mu się przedstawi czy choćby ukaże. Dodatkowo, naród
miał być "uroczyście wręczony" królowi. Zwrot ten nasuwa skojarzenie z
wręczaniem insygniów władzy, przekazywaniem korony, potwierdzeniem
prawa sprawowania rządów. W tym wypadku jest to "przekazanie" całego
narodu. Możemy się domyślać, iż wybrany król zyskuje w ten sposób
władzę nieograniczoną, absolutną.
Strofa ostatnia przynosi gorzko-ironiczne określenie narodu
ofiarowanego nowemu władcy. Sformułowanie "naród oprawiony był w skórę"
przywodzi na myśl szereg ujemnych znaczeniowo wyrażeń i zwrotów
związanych z wyrazem "skóra". Tak jak w całym utworze, Lipska eksponuje
tutaj tkwiące w języku wieloznaczności. W tym wypadku gra znaczeń
dotyczyć może następującego pola skojarzeń: obedrzeć kogoś ze skóry,
dobrać się komuś do skóry, dostać w skórę. Naród z wiersza Lipskiej
"oprawiony w skórę" i "uroczyście wręczony" królowi bezpośrednio także
przywołuje myśl o dyktatorskim i autokratycznym, znoszącym wszelkie
swobody demokratyczne sprawowaniu rządów.
Utwór w całości jest parabolą, poetycką przypowieścią o
rzeczywistości społeczno-politycznej okresu PRL-u ale także
uogólniającą i ponadczasową refleksją na temat władzy i jej
mechanizmów, nad Historią.