Moralność według słowników jest ogółem ocen, norm, wzorów, prawideł postępowania w określonym środowisku i czasie. Zwana także etyką obiegową jest traktowana jako wartość pozytywna –
być moralnym to znaczy postępować zgodnie z prawem, ale ponadto - szlachetnie i bezinteresownie. Główna bohaterka dramatu Gabrieli Zapolskiej –
pani Aniela Dulska również posiada własną moralność, której jednak nie można już określić pozytywnie.Podstawową zasadą „moralności” pani Dulskiej jest dbanie o pozory. Być moralnym wg niej to nie być powodem skandalu, publicznych afer, plotek. Dlatego dla pani Anieli nie do pomyślenia jest wynajmowanie mieszkania kobiecie, o której próbie samobójczej pisano w gazetach, natomiast zastrzeżeń nie budzi obecność w kamienicy kokoty. To dom ma być miejscem „prania brudów”, w nim można sobie pozwolić na wszystko, byleby nic nie docierało do obcych uszu, do „publiki”. Znajduje to odzwierciedlenie w poglądach Dulskiej na zachowanie Zbyszka względem Hanki – „lepiej w domu”.Konsekwencją dbania tylko o pozory jest obłudność i dwulicowość. Można to zauważyć nie tylko w postępowaniu w trudnych sytuacjach, ale również w drobiazgach życia codziennego. W pierwszej scenie Dulska pojawia
się niechlujnie ubrana i tak rozmawia ze służbą i rodziną. Wystarczy jednak, że przyjdzie do niej ktoś obcy np. Lokatorka w scenie dziewiątej aktu pierwszego, pani Aniela natychmiast przebiera się w „barchanowy, dostatni szlafrok”, który ma być świadectwem jej pozycji społecznej i zamożności. Wszelakie wartości pozytywne pani Dulska traktuje właśnie jak ów szlafrok – są jedynie na pokaz, tylko wtedy, gdy są potrzebne. Fałszywa moralność wypiera podstawowe zasady uczciwości, lekceważy wartości uniwersalne jak: uczciwość, poszanowanie godności innych, współczucie, miłosierdzie. Wartości te są dla bohaterki dramatu względne, stają się tylko sloganami. Dulska często zasłania swoje prawdziwe motywy działania maksymami czy innymi tego typu „mądrościami życiowymi”, które mają mało wspólnego z prawdziwą moralnością.Motywami, które leżą u podstaw działania Dulskiej jest opisane już dbanie o pozory, ale także pieniądze. Jedynie one posiadają dla niej niepodważalną wartość. Kobieta ta jest nie tylko chorobliwie skąpa, ale również chciwa – podwyższa czynsz, chce wstawić magle bez względu na utrudnienie jakie spowoduje to mieszkańcom suteren, jest zdolna do oszustwa, choć nie przestaje się uważać za dobrego i uczciwego obywatela.Osobowość pani Dulskiej – despotyczna i podporządkowująca sobie ludzi – sprawia, iż cała rodzina przyjmuje „dulską moralność”. Dom pełen jest obłudy i fałszu: dzieci nie mają szacunku do rodziców, pani Aniela jest szczególnie obgadywana przez Hesię, pan Felicjan potajemnie podbiera cygara, jednakże wszystko to dzieje się za plecami samej pani Dulskiej. Ogrom wpływu jaki roztoczyła na rodzinę postawa matki zauważa Zbyszko, który próbuje się buntować, jednak sam jest nim „zarażony”. W finale sztuki to właśnie Dulska triumfuje, wszystko wraca do dawnego porządku.W swoim dramacie Gabriela Zapolska przedstawiła krytykę mieszczańskiej moralności i stylu życia. Pani Dulska wraz ze swoim jakże wygodnym systemem wartości jest, co prawda przerysowanym, ale prawdziwym przykładem etyki ówczesnego społeczeństwa – fałszywej moralności, dla której dobro drugiego człowieka czy elementarne zasady prawdomówności są niewygodne albo wymagane tylko od innych a nie od siebie. Być może warto się zastanowić, jak bardzo sztuka z początku XX wieku po stu latach jest wciąż aktualna.
Więcej recenzji na temat Moralność pani Dulskiej