Listy o guście, czyli smaku
Rokoko – obok
klasycyzmu i
sentymentalizmu – stanowi główny nurt oświecenia. Program i założenia poetyckie rokoka (termin przyjęty z historii sztuki: styl, w którym przeważa linia falista oraz motywy roślinne, kwiaty, formy muszli – „rocaille”) przedstawia Józef Szymanowski w swych „Listach o guście, czyli smaku” (1779). Jest to alternatywa
dla innych poetyk normatywnych oświecenia – patrz: „Sztuka rymotwórcza” (1788) Dmochowskiego (dla klasycyzmu) czy Franciszka Karpińskiego „O wymowie w prozie albo w wierszu” (1782) (dla sentymentalizmu).
Program poezji rokokowej przedstawiony przez Szymanowskiego opiera
się na odmiennej od klasycystycznej koncepcji gustu, którego przymiotami są: czułość, delikatność i trafność. Wg Szymanowskiego „czułość” to dyspozycja władz emocjonalnych człowieka znajdującego się na wyższym poziomie emocjonalnym, która osłabia prymitywne reakcje emocjonalne, gwałtowne i nie zawsze opanowane, skąd też wynika „ich słodycz” i „tkliwość”, czyli delikatność. Pozwala ona dostrzec najbardziej wyrafinowane piękności – „nowości szuka, niewolniczą brzydzi się kopią”. Ostateczną zaś instancję aktu twórczego stanowi „trafność” – najważniejszy przymiot smaku, kategoria całkowicie intelektualna, za pomocą której poeta może dokonać wyboru odpowiedniego obrazu z podsuwanych przez „czułość” i „delikatność”.
Głównym antyklasycystycznym punktem programu Szymanowskiego było jednak odrzucenie wszelkich wzorców, pogardliwy stosunek do przeszłości i dziedzictwa antyku. Szymanowski opowiadał się za akceptacją jedynie współczesnych, ukształtowanych w atmosferze salonów norm, reguł, wzorów i przykładów.
W utworze Szymanowskiego nie pojawia się ani razu termin „rokoko”. Ponadto badacze ciągle mają problemy ze zdefiniowaniem tego prądu, jak i z przypisaniem mu odpowiednich autorów, gdyż najczęściej zdarza się, że elementy rokoka, jak i sentymentalizmu, i klasycyzmu pojawiają się w twórczości jednego i tego samego poety…
Więcej recenzji na temat Listy o guście, czyli smaku