Katarynka Bolesława Prusa
Nowela ukazuje losy nieszczęśliwej, niewidomej dziewczynki oraz losy bogatego mecenasa,
który przezwycięża swoje uprzedzenia, by ofiarować nieszczęsnej chwile radości. Losy
bohaterów połączyła katarynka (bohater tytułowy), która wpływa na rozwój wydarzeń.
Prus poruszył problem konieczności niesienia pomocy pokrzywdzonym przez los.
Kompozycja utworu:
prezentacja bohaterów (pana Tomasza, następnie rodziny niewidomej dziewczynki);
punkt kulminacyjny (losy pana Tomasza i losy dziecka splatają się);
pointa czyli zaskakujące zakończenie utworu (pan Tomasz zmienia swe postępowanie: pozwala wpuszczać
kataryniarzy, postanawia pomóc dziecku); nowela "urywa" się, czytelnik musi sam dopowiedzieć sobie dalsze losy bohaterów; jest to cecha charakterystyczna dla noweli, w ten sposób autor nawiązuje kontakt z czytelnikiem, zmusza go do myślenia o problemie.
Bohaterowie
Pan Tomasz
wykształcony, starszy jegomość, z zawodu adwokat,
pedantyczny, systematyczny, samolubny,
miłośnik sztuki, wróg katarynek i kataryniarzy,
przeżywa wewnętrzną przemianę (bohater dynamiczny), budzi się w nim silne współczucie, przezwycięża niechęć, staje się altruistą.
Niewidoma dziewczynka
ośmioletnia sąsiadka pana Tomasza;
cicha, smutna, samotna, jedynym jej zajęciem było siedzenie przy oknie i zabawa lalką.
Postacie epizodyczne: lokaj, stróż, kataryniarz.
Kordian