Na okrutny i bulwersujący niegdyś opinię publiczną obraz, obozu ma wpływ
przyjęta przez Borowskiego technika narracji,
inspirowana prozą amerykańską i osiąg-
nięciami psychologii.
Behawioryzm to kierunek w psychologii XX wieku, opracowany przez Johna
Watsona. Podważał on osiągnięcia psychologii introspekcyjnej, badającej stany świa-
domości. Behawioryzm zanegował istnienie świadomości, uznawał obecność wyłącz-
nie doświadczenia zewnętrznego. Przedmiotem badań było zachowanie ludzi
(ang. behaviour - zachowanie) rozumiane jako system reakcji na bodźce.
Behawioryzm w prozie polega na odrzuceniu introspekcji, czyli analizy psychiki
bohatera, jego przeżyć wewnętrznych. Ważniejszy jest opis zachowania człowieka,
bo tylko zachowanie można zaobserwować i poddać obiektywnej analizie. Borowski
także unika analizy psychologicznej bohaterów, unika ocen i refleksji. Ukazuje czło-
wieka jako całkowicie zależnego od warunków zewnętrznych, reagującego na te
warunki zgodnie z założeniami organizatorów obozu. Możliwe jest w ten sposób
programowanie zachowań ludzi za pomocą odpowiednich bodźców: kar, ograniczeń,
zagrożeń.
To nie świadomość wartości moralnych, zdolność rozróżniania dobrego i złego
decyduje o zachowaniu ludzi w obozie, ale konieczność podporządkowania się warun-
kom, dostosowania się do nich po to, by przeżyć.
Obraz obozu nasuwa bardzo pesymistyczne wnioski; z człowiekiem można zrobić wszystko, zależy to od warunków, jakie stworzy mu się do życia. W godnych warunkach człowiek żyje godnie, przestrzega zasad etyki chrześcijańskiej, w warunkach nieludzkich postępuje wbrew tym zasadom, kieruje się instynktem przetrwania.