"Profesor Spanner" to jedno z
siedmiu opowiadań zawartych w "Medalionach" (wydanych w
formie książki w1946) Zofii Nałkowskiej. Tuż po II wojnie
światowej autorka pracowała w Głównej
Komisji Badania
Zbrodni Niemieckich. To, co zaobserwowała, czego wysłuchała,
posłużyło do opisania ludobójstwa, jakiego dopuścili się
hitlerowcy. W utworze "Profesor Spanner" pisarka
przedstawiła działalność Instytutu Anatomicznego uniwersytetu.
Tekst został podzielony na trzy części. Narratorem opowiadania są
członkowie komisji.
W pierwszej części akcja rozgrywa
się rankiem podczas wizji lokalnej przeprowadzonej w instytucie.
Członkom komisji towarzyszyli dwaj niemieccy lekarze i zarazem
profesorowie. Komisja zobaczyła kadzie, w których znajdowało
się kilkaset
ciał z obciętymi głowami. Widziała też kocioł z
cieczą, w której było ludzkie ciało pozbawione skóry.
Na półkach leżały kości i czaszki. W skrzyniach były
ludzki tłuszcz i skóra, ściągnięta z ciał i
wypreparowana. Na stole były formy i kawałki mydła. Na strychu
zalegało zsypisku czaszek i kości.
Druga część opowiadania zawiera
obszerną relację młodego pracownika Instytutu Anatomii. Był on
zatrudniony w charakterze preparatora zwłok. W swoim zeznaniu opisał
działania profesora Spannera.
Ciała zgromadzone w kadziach były
wykorzystywane do różnych celów. Studenci uczyli się
na nich anatomii. Ze szkieletów robiono kościotrupy. Ludzki
tłuszcz służył do wyrobu mydła. Ciała pozyskiwano z obozu, z
Niemieckich więzień. Były to głównie ciała Polaków.
Mydło z ludzkiego tłuszczu było używane do mycia. Profesor
Spanner należał do partii NSDAP, na ochotnika zgłosił się do SS.
To, co robił z ciałami, służyło mu do napisania książki
naukowej.
Trzecia część utworu stanowi opis
przesłuchania dwóch niemieckich lekarzy, którzy razem
z członkami komisji rankiem uczestniczyli w wizji lokalnej. Zeznali
oni, że niczego nie wiedzieli o fabryce
mydła i że wstrząsnęło
nimi to, co zobaczyli. Wedle ich relacji, profesor Spanner miał ok.
czterdziestu lat i w zakresie
Anatomii był autorytetem naukowym. Był
zdolny do wyrabiania mydła z ciał zabitych jeńców i
więźniów, gdyby otrzymał taki rozkaz. Ponadto trudności
ekonomiczne Niemiec, dobro państwa mogły nakłonić go do takiej
produkcji.
"Profesor Spanner" to
opowiadanie należące do literatury faktu, będące reportażem. Ma
charakter dokumentu wiarygodnie opisującego zbrodniczą działalność
niemieckich naukowców. Ludzkie ciała traktowali jako materiał
do
produkcji artykułów potrzebnych państwu. Służyły one
jako przedmiot do prowadzenia rzekomych badań naukowych.
Profesor Spanner to karny uczony,
który na rozkaz nie waha się wykonać nawet najbardziej
niepojętego zadania, czyli wyrobu mydła z ludzkiego ciała. Stanowi
przykład uczonego, który nie zna granic moralnych, dla
którego ciało człowieka to rzecz niemogąca się zmarnować.
Również ci - jak młody
pracownik instytutu - którzy zetknęli się z pracami
Spannera, zatracali w sobie wartości moralne. Używali np. mydła
zrobionego w fabryce Spannera, choć wiedzieli dobrze o metodzie
produkcji.
Więcej recenzji na temat Medaliony. Profesor Spanner.