"Małpa-człowiek w cnotach, obyczajach i kroju...", utwór satyryczny, prozą i wierszem (
satyra menipejska) powstała na początku
XVIII wieku (prawdopodobnie w latach 1710-15). Znany z kilku kopii rękopiśmiennych, fragment (ze zmianami) drukowany bezimiennie w „Monitorze" w 1769 nr 66-68, 71-75, całość dopiero w 1962 roku. Nieznany autor był szlachcicem, zapewne z Polski południowej(Krakowskie lub Lubelskie). Utwór dzieli się na 3 (nierówne rozmiarami i o odmiennej nieco stylistyce) części: "Cnoty", "Obyczaje i Krój (czyli stroje)". Głównym tematem jest szlachta i jej przywary, ale autor opisuje wszystkie stany (od króla po chłopów), wydobywając znamiona ich postępującego upadku; porównanie człowieka z małpą piętnuje łatwość ulegania różnym wadom. W utworze dominuje forma traktatu prozą o dużej ekspresji retorycznej. Zawiera on też wiele dosadnych scenek i dialogów komicznych oraz moralistyczne wstawki wierszowane. Sporo zbieżności ideowych i stylistycznych z "Małpą—człowiekiem" wykazuje rękopiśmienna "Fizjognomija życia ludzkiego", pióra być może J.H. Matuszewica.
(źródło: Literatura Polska. Przewodnik encyklopedyczny. Komitet redakcyjny pod przewodnictwem Juliana Krzyżanowskiego, od 1976 Czesława Hernasa. Warszawa 1984. Autorka hasła: Paulina Buchwald-Pelcowa)