"Bogurodzica" to polska zabytkowa pieśń rycerska. Według najnowszych
badań "Bogurodzica" pochodzi z okresu początków panowania Władysława
Jagiełły
(XIII/XIV). Jest to najstarsza pieśń polska (otwiera "Statut polski" z
1506 r. Jana Łaskiego), wzorowana na hymnach grecko-bizantyjskich,
o czym świadczy choćby sam wyraz "Bogurodzica", który jest wiernym
tłumaczeniem greckiego "Theotokos".
Dwie
pierwsze zwrotki pochodzą z
pierwszej połowy XIII wieku, choć spisane zostały w początkach XV
wieku. W późniejszym okresie utwór bardzo się rozrósł, gdyż dopisywano
kolejne zwrotki, poza tym popularność i wymowa Bogurodzicy sprawiły, iż
uznano ją za pierwszy hymn polski. Autorem najstarszej części jest
najprawdopodobniej św. Wojciech. Tak przynajmniej głosi wielowiekowa
legenda.
"Bogurodzica" jest wierszem zdaniowo-rymowym.. Jest ona ciągiem
próśb modlitewnych: do Matki Boskiej, aby pośredniczyła u swego syna
Chrystusa, o wysłuchanie modlitwy, o dobrobyt w życiu
ziemskim i wieczne życie po śmierci.
Tekst "Bogurodzicy" jest skarbnicą dawnych form gramatycznych,
archaizmów składniowych, leksykalnych i fonetycznych. Przykładem może
być występowanie mianowników w funkcji wołacza (Bogurodzica zamiast
Bogurodzico!). Odnajdujemy tu również stare
formy trybu rozkazującego, wyrazy, w których nie nastąpił jeszcze
przegłos polski (zwolena,
sławiena zamiast zwolona, sławiona). Pieśń
należy do nurtu poezji melicznej, czyli przystosowanej do wykonywania
przy akompaniamencie muzyki. Obok rymów zamykających wers (rymy
parzyste) pojawiają się także rymy śródwersowe (Bogurodzica - Dziewica,
dziela - Krzciciela). Zastosowane są również paralelizmy składniowe
oraz paralelny
rozkład treści. Do końca XVI
wieku była to pieśń bardzo popularna,
traktowana jak hymn, pieśń ojczysta. Prawdopodobnie pieśń ta była śpiewana przez rycerzy ruszających pod Grunwald czy Warnę.
Utwór ten ma duże znaczenie dla badania rozwoju języka, poezji i samej kultury polskiej.
Bogurodzica dziewica, Bogiem sławiena Maryja!
u twego Syna Gospodzina matko zwolena, Maryja!
Zyszczy nam, spuści nam.
Kyrieleison.
Twego dziela Krzciciela, bożycze,
usłysz głosy, napełń myśli człowiecze.
Słysz modlitwę, jąż nosimy,
a dać raczy, jegoż prosimy:
a na świecie zbożny pobyt,
po żywocie rajski przebyt.
Kyrieleison.
Archaizmy:
- leksykalne - zaimki anaforyczne: jąż, jegoż;
- fonetyczne - formy: sławiena,
zwolena ; różnica w głosowni słowa Krzciciel ;
- słowotwórcze - patronimik Bożyc ;
- fleksyjne - celownik w formie dopełniacza oraz mianownik w formie
wołacza: Bogurodzica; inaczej też wyglądała 2 os. l.poj. trybu rozkaz.:
zyszczy, spuści, raczy;
- składniowe - składnia narzędnikowa: Bogiem sławiena ;
- językowo-znaczeniowe.
Więcej recenzji na temat Bogurodzica