"Pieśń
o
spustoszeniu Podola" (Pieśń V, ks.2)
-
poeta przedstawia tragiczne skutki najazdu Tatarów na
Podole w
1575 roku. Ziemia podolska została spustoszona,a najeźdźcy
dzielili nad Dniestrem łupy. Wiele bezbronnych dzieci i kobiet
dostało się do niewoli, gdzie spotyka je okrutny los - bądź
zostaną sprzedane Turkom, bądź też pozostaną tatarskimi jeńcami.
Pisał poeta:
"Córy
szlacheckie (żal się, mocny Boże!)
Psom
bisurmańskim brzydkie ścielą łoże".
Hańba Polaków
jest tym większa, że pozwolili się oni zawojować narodowi
dzikiemu, barbarzyńskiemu, który nie umie budować ani wsi,
ani miast, lecz gnieździ się w namiotach. Polskę nazywa poeta
"odbieżałym stadem" - jest to aluzja do ucieczki króla
Henryka Walezego z kraju. Brak "pasterza" (króla)
"ostrożnych psów" (wojska) wykorzystali Tatarzy,
napadając na Podole. Po przedstawieniu tej tragicznej sytuacji poeta
zwraca się z apelem do wszystkich rodaków, aby pomyśleli
wreszcie o grożącym im niebezpieczeństwie oraz o zmyciu hańby,
jaką
ponieśli dopuszczając
do napadu Tatarów. Polacy powinni natychmiast opodatkować się
na rzecz zaciężnego wojska, a w razie potrzeby sami stanąć w
obronie granic, gdyby wojska zaciężne nie sprostały wyznaczonemu
zadaniu. Pieśń kończy się przypomnieniem znanego przysłowia o
Polaku mądrym po
szkodzie, a także ostrzeżeniem, że jeśli Polacy
zawczasu nie pomyślą o grożącym im niebezpieczeństwie, wówczas
cytowane przysłowie może ulec zmianie:
"Nową przypowieść Polak sobie kupi,
że i przed
szkodą, i po szkodzie głupi!...".