Dzieci i żaby

Ignacy Krasicki „Dzieci i żaby"
Ignacy Krasicki, poeta i biskup żyjący w epoce Oświecenia, uczestnik obiadów czwartkowych organizowanych przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, uważał że „i śmiech niekiedy może być nauką, kiedy się z przywar nie z osób natrząsa". Napisał m.in. wiele bajek, których celem jest pouczenie czytelnika, potępienie pewnych zachowań, a nakłonienie do innych – właściwych. Co prawda bohaterami tych utworów są najczęściej zwierzęta, ale reprezentują one określone typy ludzkie.
Do takich właśnie utworów należą „Dzieci i żaby". A oto przebieg wydarzeń opisanych w bajce. Chłopcy biegają wieczorem koło jeziora i wypatrują żab. W każdą z nich wypływającą na powierzchnię uderzają kamieniem w głowę. W końcu najśmielsza z żab upomina chłopców:
„Chłopcy, przestańcie, bo się źle bawicie!
Dla was to jest igraszką, nam idzie o życie".
Tłumaczy dzieciom, że to stanowi dla nich zabawę, dla nich, dla żab to walka o istnienie. Nie można od humoru uzależniać cudzego życia.
To dydaktyzm w czystej postaci. Żaba wprost poucza chłopców. Z jej słów może wynieść dla siebie naukę i czytelnik, który w ten sposób jest uczony szacunku dla istnienia, niezabawiania się kosztem innych. Żaby mówią do chłopców – to jedna z charakterystycznych cech bajki – zwierzęta mówią, wypowiadając morał zawarty w dwóch ostatnich wersach a przytoczony wyżej. Bohaterami bajki są żaby i chłopcy. Warto zwrócić uwagę, że w tekście występuje archaiczna forma „chłopcy biegały" i jeszcze jedna „chłopcy (...) na żaby czuwały. Dziś te formy są zarezerwowane dla rodzaju niemęskoosobowego. Bajka rymuje się wg typu aabb, czyli posiada rymy parzyste (sąsiadujące), np. „jeziora – wieczora", „biegały – czuwały", „natury – góry".
W utworze występują typy nieskomplikowane, sprowadzone do jednej cechy. Nie wiadomo, jak chłopcy wyglądali, do jakiej grupy społecznej przynależeli, czy byli synami szlacheckimi, czy chłopskimi. Kto zainicjował zabawę, kto ewentualnie chciał ją przerwać? Cecha chłopców jest jedna: bezmyślne okrucieństwo objawione w zabawie. Żaby też mają tylko jedną cechę: są ofiarami, chcą przeżyć...
Bajkę cechuje skrótowość. Utwór „Dzieci i żaby" składa się zaledwie z kilku wersów. Nic tu nie zostało rozbudowane: nie został umieszczony opis jeziora, chłopców ani żab. Zdarzenia nie są przedstawione dokładnie. Na podstawie tekstu nie można odpowiedzieć na pytania: ile żab pozostało przy życiu, czy co się stało z tą odważną. Nie wiadomo też, jakie uczucia kierowały chłopcami. Te cechy decydują o tzw. lapidarności bajki. Efekt skrótu osiąga się przy pomocy celnej rozmowy. Dzięki dialogowym skrótom bajka jest formą efektowną, zdradzającą błyskotliwość autora.
Reasumując, „Dzieci i żaby" stanowią krytykę znęcania się nad innymi, zabawy kosztem innych, braku szacunku dla istnienia.