"Tren IX" to kolejna sekwencja epicedium – demonstracja żalu , wg Jerzego Ziomka napomnienie.
„Kupić by cię,
Mądrości, za drogie pieniądze"
Tren IX zwany czasami "uczonym" lub "Apostrofą do Mądrości" ma charakter liryki inwokacyjnej, przedstawia rozważania poety nad wartością mądrości w życiu człowieka, załamuje
się renesansowy pogląd na świat podmiotu lirycznego, który był światopoglądem optymistycznym. Wspierał się przede wszystkim na przekonaniu, że stworzony prze Boga ład kosmosu i ziemskiej przyrody jest wieczny i niezmienny.
Dalej, poeta posługując się ironią, dokonuje bezwzględnego rozrachunku z filozofią stoicką. Według stoików i Cycerona
człowiek mądry i uzbrojony w cnotę potrafi znieść przeciwności losu, nie tracąc spokoju i nie popadając w rozpacz. Poecie wydawało się, że posiadł właśnie tę stoicką mądrość, toteż nie zna bólu, rozpaczy, strachu. W obliczu śmierci córki ujrzał jednak ruinę swego dotychczasowego systemu wartości i kryzys ideologiczny. Jego rozterki intelektualne zostały pokazane metaforycznie jako upadek ze szczebli drabiny:
„Terazem nagle z stopniów ostatnich zrzucony,
I między insze, jeden z wiela policzony."
To bezpośrednie wyznanie mówi o bezsilności człowieka wobec losu. Nabywanie mądrości zawiodło, nie ochroniło przed cierpieniem, nie pozwoliło z dystansem spojrzeć na osobistą tragedię. Poeta nie czuje się wyjątkowy, cierpi jak każdy zwykły człowiek.
W Trenie IX zawarta jest również krytyka cenionej dawniej mierności:
„Ty bogactwa nie złotem, nie skarby wielkimi,
Ale dosytem mierzysz i przyrodzonymi
Potrzebami. Ty okiem swym nieuchronionym
Nędznika upatrujesz pod dachem złoconym,
A uboższym nie zajźrzysz szczęśliwego mienia."
To jakby streszczenie różnych fragmentów z Cycerona, m.in. z „Paradoksów stoików", w których dowodzi, że „jedynym dobrem" jest „cnota" i „tylko mędrzec jest człowiekiem bogatym". Ironia jest tu sposobem wyrażenia zwątpienia poety w dotychczasowe ideały, w wartość filozofii stoickiej.