-METODA
PRAGMATYCZNA I
PRAWDA -
METODA pragmatyczna jest, jak to mówi sam James: „po prostu metodą rozstrzygania dyskusyi metafizycznych, które bez tego mogłyby się ciągnąć nieskończenie”. Zatem w wypadku kiedy prowadzona jest debata na temat wszelakich szeroko rozumianych pojęć i zagadnień, „z których każde może się stosować albo nie stosować do świata”, główną rolą metody pragmatycznej jest zapobiegnięcie wywodom, które nie mają końca. Możliwe jest to dzięki temu, że owa metoda polega na „interpretacyi każdego pojęcia przez wysnucie z nich odpowiednich p r a k t y c z n y c h konsekwencyi”. James podkreślając słuszność tej metody, stwierdza: „Zdumiewającem jest, jak wiele dyskusyi filozoficznych redukuje się do nicości w chwili, gdy poddajemy je tej prostej próbie wyciągnięcia konkretnej konsekwencyi” oraz zauważa, że nie jest ona wcale nowatorskim „wymysłem”, gdyż korzystano z niej
OD dawna, nawet w starożytności, mówi bowiem: „Sokrates był
jej zwolennikiem. Arystoteles stosował ją metodycznie. Locke, Berkeley i Hume dali przyczynki do prawdy, tu i owdzie posługując się nią”.
Ważne w wyjaśnianiu, na czym polega ta metoda, jest zwrócenie uwagi na słowo „praktyczny”, które wyszczególniłam w przytoczonej powyżej definicji autorstwa Jamesa. Otóż można powiedzieć, że metoda pragmatyczna zawiera w sobie jedno z ważniejszych założeń pragmatyzmu, czego dowodem są następujące słowa: „Pragmatysta odwraca się stanowczo i raz na zawsze od całego stosu zaśniedziałych nawyknień (...) odwraca się od abstrakcyi i niedostateczności, od rozwiązań słownych, od złych racyi a priori , od niewzruszonych zasad, zamkniętych systemów, od pretensyi do absolutu i pierwszych początków”. Metoda pragmatyczna dla i wg samych pragmatyków ma być zatem „kwintesencją” ich poglądów, sposobem dochodzenia do czystych konkretów i ścisłych faktów, bo przecież to one są tak istotne w ich filozofii.
James dodatkowo jeszcze zaznacza, że metoda ta nie przynosi ostatecznego zakończenia badania, lecz że ( po wydobyciu z niego praktycznej jego wartości) przedstawia się ono raczej jako „program dalszej pracy, a jeszcze bardziej jako wskazówka sposobów, za pomocą których możemy zmieniać istniejące rzeczywistości. W ten sposób teorye stają się narzędziami, nie zaś odpowiedzią na zagadki (...) metoda pragmatyczna nie oznacza więc jakiegoś szczególnego wyniku, lecz tylko pewne stanowisko oryentacyjne. Stanowisko, polegające na odwracaniu się od pierwszych przyczyn, zasad, kategoryi, przypuszczalnych konieczności, a zwracaniu się ku rzeczom ostatnim, ku owocom, ku następstwom, ku faktom”.
Co do drugiej części pytania zawartego w temacie, to prawdę pragmatycy określają poprzez pryzmat wspomnianej już wcześniej praktyczności, a także użyteczności. Twierdzą oni bowiem, że „idee (które same są tylko częściami
naszego doświadczenia), stają się prawdziwemi w tej samej mierze, w jakiej pozwalają nam wejść w zadawalający stosunek z innemi częściami naszego
doświadczenia (...) każda idea, którą możemy, że tak powiem, osiodłać, która może pomyślnie przenosić nas z jednego zakresu naszego doświadczenia do innego (...) działając w sposób zadawalający, pewny, upraszczając i oszczędzając pracę, jest prawdziwą (...) Prawda w naszych ideach oznacza ich zdolność do działania”. Tak więc wg pragmatyków dana idea jest na tyle prawdziwa, na ile wiara w nią jest korzystna dla ludzkiego życia. A jeśli jest korzystna, musi być też i dobra, bo „prawda jest jednym z gatunków dobrego, jest nazwą wszystkiego, co okazuje się dobrem w zakresie wierzeń i dobrem także dla określonych, dających się wytknąć powodów”.
Podsumowując, „pragmatyzm jest przede wszystkim metodą” oraz „genetyczną teoryą tego, co nazywamy prawdą”, gdyż „lgnie on do faktów i konkretności, obserwuje prawdę w jej robocie w poszczególnych faktach, na jej działaniu i uogólnia. Prawda jest dla niego nazwą klasy, obejmującą wszelkie rodzaje określanych wartości skutecznych w doświadczeniu”.
Więcej recenzji na temat Pragmatyzm