Pomysł powieści „Czerwone i czarne" zrodził się u Stendhala prawdopodobnie pod wpływem lektury „Gazette des Tribunaux",
która w grudniu 1827 roku podawała relację procesu przeciw młodemu seminarzyście Berthet, skazanemu na śmierć za zabójstwo. Berthet, nauczyciel dzieci u państwa Michoud,
zostaje kochankiem
pani domu. Potem wstępuje do seminarium w Grenoble, które musi opuścić. Otrzymuje posadę u państwa de Cordon, z którego córką nawiązuje romans. Traci wskutek tego pracę i rozgoryczony swym losem, strzela w kościele do pani Michoud. Nie ulega wątpliwości, że ta informacja prasowa posłużyła Stendhalowi za kanwę do powieści.
A oto krótka jej treść. Julian Sorel, syn małomiasteczkowego cieśli pragnie zostać duchownym i przygotowuje się do tego stanu. Zostaje wychowawcą dzieci pana de Rênal, mera miasteczka Verrieres, nawiązuje zarazem romans z żoną gospodarza. Wkrótce opuszcza miasteczko i wstępuje do seminarium duchownego prowadzonego przez srogiego księdza Pirrard. I tu jednak nie przebywa długo. Dzięki swym niepospolitym zdolnościom zostaje sekretarzem arystokraty, margrabiego de la Mole. Uwodzi mu córkę, prześliczną Matyldę. Sorel wspiął się na szczyt kariery i margrabia decyduje się przyjąć Juliana do rodziny. Młodzieniec otrzymuje więc tytuł szlachecki stopień oficera. Zmieni więc czarny strój księdza na czerwony mundur wojskowy.
Oskarża go jednak przed margrabią list pani de Rênal, podyktowany jej przez spowiednika-reprezentanta „czarnych". Julian półprzytomny z gniewu i rozpaczy czatuje na swoją dawną kochankę w kościele i strzela do niej, raniąc ją.
Zostaje aresztowany, osądzony, skazany na śmierć i stracony. Urocza pani de Rênal z rozpaczy umiera, Matylda de la Mole wykrada głowę Juliana i urządza jej wspaniały pogrzeb. .