Powieść przedstawia życie literackie Moskwy lat 30-tych. Jest to Moskwa Stalinowskich czystek i terroru.
Autor posługuje się groteską aby ukazać absurdalny świat totalitaryzmu. Utwór ma charakter autobiograficzny.
Artyści
W powieści występuje topos artysty : karykatura. Jedynym prawdziwym artystą jest Mistrz, który jest poza środowiskiem artystycznym. Spotyka go ostra krytyka ze strony innych artystów. Cały system doprowadza do zniszczenia wartości.
Milicja
Zajmowała się szpiegostwem i konfiskatą mienia. Działała na szkodę społeczeństwa, ponieważ była narzędziem władzy.
Stosunki międzyludzkie
W stosunkach międzyludzkich dominowało donosicielstwo i plotkarstwo. Ludzie boją się ze sobą rozmawiać, obawiają się donoszenia. System panujący w Moskwie ewidentnie niszczył stosunki międzyludzkie.
Polityka
Państwo totalitarne realizuje swoje cele poprzez instytucje. Rosja Radziecka była krajem zamkniętym, Rosjanie byli zastraszeni, represjonowani. Społeczeństwo zostało podporządkowane teorii spiskowej.
W „Mistrzu i Małgorzacie” rzeczywistość zdeformowana przez system została ukazana w sposób satyryczny. Powieść przedstawia obraz funkcjonowania państwa totalitarnego.