Wszystko o „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej, część pierwsza, w kręgu mitu
Mit tworzył wyobrażenia świętej przestrzeni,
swoistego centrum świata oraz świętego czasu, który nie płynie w sposób ciągły, ale stanowi element powracalny – koncepcja tzw. „wiecznego powrotu”
Plany czasowe w „Nad Niemnem”
– teraźniejszość, akcja powieści toczy się w ciągu lata 1885. Od ostatniej niedzieli czerwca do schyłku sierpnia lub początku września.
- przeszłość bliższa – echa walk narodowowyzwoleńczych, kampania Napoleońska – wspomnienia z dzieciństwa starego Jakuba Bohatyrowicza, walka u boku cesarza Francuzów, dziadka Bendeykta, - Dominika Korczyńskiego, tragiczny powrót wojsk napoleońskich spod Moskwy i śmierć pod progiem rodzinnego domu Franciszka Bohatyrowicza.
-
powstanie listopadowe – żywe w pamięci starszego i młodszego pokolenia, wspomniane przez Jakuba Bohatyrowicza, który wraz z Dominikiem Korczyńskim brał w nim udział
- powstanie styczniowe, wspominane przez
wszystkich bohaterów
- przeszłość dalsza: opowieść Anzelma o Janie i Cecyli
Rzeczywistość mityczna – pojawia się w postaci legendy o Janie i Cecyli, jako czas arkadyjskiej szczęśliwości – ludzie wprawdzie pracują, ale tą pracę kochają i odnajdują swoje miejsce w życiu. Jan i Cecylia przypominają biblijnych rodziców.
Opowieści Anzelma o czasach równości, braterstwa, solidarności i wspólnocie ideałów, - o okresie poprzedzającym wybuch powstania styczniowego i o czasie walki.
Czas przywołany przez Anzelma to czas święty, idealny, nie było wówczas konfliktów, między szlachtą zamożną a zaściankową, wszystkich jednoczyła idea wspólnego dobra, to czas młodzieńczej miłości Anzelma i Marty.
Wspomnienia starego Jakuba o wspólnej walce u boku Napoleona i w powstaniu listopadowym wskazują, że zawsze oba rody łączyła tradycja walki o niepodległość. Arkadyjskiej rzeczywistości Jana i Cecylii, czasom jedności między rodami przeciwstawia Eliza Orzeszkowa współczesność.