Kolejnym bohaterskim czynem Tezeusza było uśmiercenie byka kreteńskiego, wypuszczonego w swoim czasie przez Heraklesa, który jako pierwszy poskromił to straszne zwierzę. Byk pustoszył następnie okolice Maratonu w Attyce i pozbawił życia wielu ludzi.
Wśród ofiar byka znajdował się syn króla Krety, Minosa. Minos zażądał, aby jako zadośćuczynienie za śmierć syna, Ateńczycy przysyłali regularnie siedem dziewcząt i siedmiu chłopców na ofiarę dla Minotaura. Minotaur był synem żony Minosa, Pazyfae, spłodzonym w nienaturalnym związku z bykiem. Był to potwór o głowie byka i ciele człowieka. Słynnemu rzemieślnikowi, Dedalowi, Minos kazał zbudować jako siedzibę dla potwornego Minotaura, Labirynt, budowlę o niezliczonych, pogmatwanych korytarzach. Ten ponury gmach stał się symbolem pułapki bez wyjścia.
Tezeusz, który wierzył, że uda mu się pokonać potwora, zgłosił się dobrowolnie i zażądał, aby wysłano go na Kretę wraz z innymi młodzieńcami i dziewicami przeznaczonymi na ofiarę.
Zanim jednak Tezeusz wyruszył na Kretę, musiał najpierw stoczyć walkę ze swymi krewniakami, pięćdziesięcioma synami Pallasa, którzy usiłowali zdobyć z bronią w ręce władzę w Atenach. Tezeusz, wcześniej uprzedzony o przygotowanym spisku, zwyciężył i całkowicie rozgromił swych nieprzyjaciół.
Młody heros udał się na Kretę na pokładzie statku, na którym płynęły też pozostałe ofiary przeznaczone dla Minotaura. Na masztach rozpięto czarne żagle, Tezeusz zabrał jednak ze sobą również żagle białe, pod którymi miał wracać statek w przypadku gdy wyprawa zakończy się szczęśliwie.
Jeden z mitów opowiada, jak Minos i Tezeusz dowiedli swego boskiego pochodzenia, aby na tej podstawie rozstrzygnąć, który z nich ma większe prawo do ręki Periboi, jednej z dziewcząt przybyłych na statku Tezeusza. Minos poprosił swego ojca, Zeusa, aby rzucił piorun przy bezchmurnej pogodzie. Następnie król Krety kazał Tezeuszowi wydobyć pierścień wrzucony do morza. Tezeusz śmiało skoczył do morza i wydobył, przy pomocy swego boskiego ojca, Posejdona, pierścień Minosa. W ten sposób spór pozostał nie rozstrzygnięty, ponieważ obaj współzawodnicy dowiedli swego równie znakomitego pochodzenia.
Zaraz po przybyciu na Kretę Tezeusz został zamknięty wraz ze swymi towarzyszami w Labiryncie, siedzibie Minotaura, w której panował wieczny mrok. Zakochana w Tezeuszu córka Minosa, Ariadna, ofiarowała mu kłębek nici, dzięki któremu miał znaleźć wyjście z Labiryntu. Mniej znany wariant mitu podaje, że Ariadna ofiarowała Tezeuszowi cudowny, świetlisty wieniec, który oświetlał ciemne korytarze Labiryntu. Tezeusz stoczył walkę z Minotaurem i zabił go gołymi pięściami, a następnie dzięki nici, której koniec umocował przy wejściu do Labiryntu, znalazł drogę powrotną.
Heros dotrzymał danej przed walką z Minotaurem obietnicy, że poślubi Ariadne i zabrał dziewczynę na pokład swego statku. W czasie postoju na wyspie Naksos Ariadne zasnęła i Tezeusz odpłynął zostawiając ją samą na brzegu. Zaraz potem na wyspę przybył orszak dionizyjski. Dionizos zapałał gorącą miłością do uśpionej dziewczyny, poślubił ją i zapewnił jej cześć należną bogini.
Podczas następnego postoju, który miał miejsce na wyspie Delos, Tezeusz wyraził swą wdzięczność ustanawiając święto połączone z rytualnymi tańcami. Odtąd co roku święty statek ateński płynął na Delos celem dopełnienia obrzędów religijnych. Podczas nieobecności w Atenach tego statku nie wolno było wykonywać wyroków śmierci; zwyczaj ten utrzymał się w czasach historycznych i dzięki niemu przedłużono nieco ostatnie dni Sokratesa.
Oczekując nad brzegiem morza powrotu syna, Ajgeus ujrzał na horyzoncie zwiastujące nieszczęście żałobne żagle. Straciwszy nadzieję, że ujrzy syna przy życiu, zrozpaczony rzucił się ze skały do morza, które na jego pamiątkę do dziś nosi nazwę Egejskiego (Ajgajskiego).
Zwycięski heros został obwołany królem Attyki. Panowanie swoje rozpoczął od reformy, która połączyła rozproszonych dotąd mieszkańców w jednolity organizm państwowy. Podzielił on obywateli na klasy, według urodzenia i zawodu (byli to szlachetnie urodzeni eupatrydzi oraz rzemieślnicy i rolnicy). Tezeusz ustanowił również najważniejsze urzędy ateńskie, przede wszystkim radę i sądy. Zreformował także życie religijne i ustanowił między innymi wielkie święto ku czci Ateny - Panatenaje. Podobno Tezeusz był pierwszym królem, który bił monetę. Mity mówią że Tezeusz był władcą mądrym i dzielnym, rozszerzył granice państwa i działał zawsze na rzecz swego ludu.