Tytuł: Sztuka
wojenna Autor: Sun
Zi Tytuł oryginału: Bing fa (pełna forma: Sun Zi bingfa).
Opracowanie, tłumaczenie i spolszczenie: Robert Stiller
(Kraków 2003).
SZTUKA WOJENNA, CZYLI
TRZYNAŚCIE
ROZDZIAŁÓW często jest wydawana wraz z innymi chińskimi
tekstami, które traktują o temacie prowadzenia wojny. Np.: Sztuka wojenna Wu Qi, 36 podstępów Tan Daoji.
Rozmiar fizyczny tego
dzieła nie jest obszerny, lecz jego
treść każe go dostrzegać jako dzieło wielkiego formatu. Tą wielkość należy rozumieć
wielorako.
Po pierwsze, doniosłość Sztuki
wojennej Sun Zi zestawia się
jedynie z drugim równie znanym dziełem w tej dziedzinie, które stworzono w
historii naszej cywilizacji. Jest nim praca „O wojnie” Carla von Clausewitza. W
XX wieku, w Japonii wydano nawet studium porównawcze tych dwóch prac.
Po drugie, bardzo duża ilość niezbędnych przypisów, komentarzy i
wyjaśnień jest niezwykle istotna, bo związana z olbrzymią przestrzenią, jaka
dzieli słowo i myśl zachodnią od bardzo finezyjnej myśli wyrażonej słowem
chińskim.
I wreszcie po trzecie, (choć to nie wszystko), liczba osób
odwołujących się do dzieła Sun Zi jest imponująca tak ilościowo, jak ilościowo.
Wprawdzie z dużą rezerwą odnoszę się do podejrzeń, że Japończycy atakując Pearl
Harbour trzymali się ściśle zasad, głoszonych przez Sun Zi, a USA przegrały
wojnę w Wietnamie, bo je zignorowały. A argumenty (z pewnością tylko
zasłyszane) dziennikarzy (Np. p. Konrada Godlewskiego z Gazety Wyborczej) typu:
„…wśród wiernych czytelników księgi znajdziemy - tak, tak! - Napoleona, który
korzystał z francuskiego przekładu pióra jezuity o. Amiota z 1772 roku, Mao
Zedonga, który z pomocą "Sztuki..." opanował Chiny i rządził nimi
przez 27 lat, dowódców Wietkongu, którzy pokonali wszechpotężną U.S. Army, i
wreszcie samych Amerykanów, którzy zaczęli stosować nauki mistrza podczas
wojny w Zatoce w 1991 roku.”, doprowadzają mnie do śmiechu. Bowiem choćby wspomniane
tłumaczenie francuskie z XVIII wieku, nie jest prawdziwym tłumaczeniem, ale
zaledwie swobodną interpretacją działa Sun Zi i jest nie do przyjęcia. Niemniej
nie ujmuje to nic z wielkości samego dzieła, powstałego prawie 2500 lat temu. Wracając
do Sztuki wojennej Sun Wu bardziej
znanego jako Sun Zi, to składa się ona z 13 rozdziałów:
1. Wyliczenia
wstępne, (Ji)
2. Prowadzenie
wojny
3. Strategia
zaczepna
4. Uformowanie
5. Siła
6. Pustka
i pełnia
7. Zmagania
zbrojne
8. Dziewięć
zmiennych
9. Wojsko
w marszu
10. Ukształtowanie
terenu
11. Dziewięć
terenów
12. Atak
ogniowy
13. Szpiegostwo
Należy zauważyć, że
bardzo wiele wersetów opatrzono tekstami źródłowymi chińskich komentatorów. Ich
wyboru w większości dokonał znakomity tłumacz angielski Samuel B. Griffith, a
pozostałe są dziełem Roberta Stillera.
Warto tu trochę powiedzieć o pracy, wspomnianego Roberta
Stillera, włożonej w opracowanie i wydanie tej wersji dzieła Sun Zi. W zasadzie
czytanie Sztuki wojennej powinno się
rozpoczynać od zapoznania z dość obszernym komentarzem tłumacza. Niestety jego Chińska wojna zza tysiącleci oraz Pisownia i wymowa są zamieszczone nie na
początku, ale na końcu książki. Z mojego, a więc czytelniczego punktu widzenia
jest to, jeżeli nie błąd, to dość kłopotliwe przeoczenie.
Pomijam w tym miejscu moją ocenę dość obcesowo wyrażonych
opinii pana Stillera o fatalnej jakości tłumaczeń oraz pracy i umiejętnościach
niektórych polskich i zagranicznych translatorów. Natomiast z pewnością trudno
sobie wyobrazić poprawne odczytanie i zrozumienie Sztuki wojennej bez dokładnego wczytania się w treść wspomnianych
rozdziałów autorstwa tłumacza. A szczególnie wielki podziw należy mu się z
powodu niesamowitej pracy, jaką wykonał i dodatkowo ogromny szacunek za
dociekliwość oraz konsekwentne dążenie do maksymalnie dokładnego przybliżenia
polskiemu czytelnikowi, niełatwej przecież treści dzieła Sun Zi.
Podsumowując, chcę z
całą odpowiedzialnością i przekonaniem rekomendować wielokrotne przeczytanie i
zachowanie w swojej biblioteczce Sztuki
wojennej Sun Zi w opracowaniu Roberta Stillera.
Więcej recenzji na temat Sztuka wojenna / Bing fa / Art of war