Jakim krajem jest Japonia? Kultywującym swoją wiekową tradycję czy pędzącym na oślep ku nowoczesności? Tajemniczym i niedostępnym,
czy też ekspansywnym? Na te pytania nie ma jednoznacznej odpowiedzi i książka "Świat z papieru i stali" również jej nie udziela. Jak wskazuje już jej podtytuł, ukazuje jedynie migawki życia w Japonii, podpatrzonego przez autorów - Japończyków, Polaków, Polek, które wyszły za Japończyków i innych. Jest to zbiór kilkudziesięciu króciukich esejów i felietonów na różne tematy - od elementów historii, poprzez zdobycze kultury japońskiej, aż po popkulturę. Całość została posegregowana w większe działy: "W kręgu historii, tradycji i kultury", "Japonia dziś", "W normalnej Japonii", "Manga - prawda i mity" oraz "Japonia od kuchni". Już na pierwszy rzut oka widać, że opracowanie tematu jest dość wybiórcze - brakuje tu podstawowych danych na temat warunków geograficznych i ekonomicznych Japonii, które choć dostępne są w każdej encyklopedii czy na internecie, są niezbędne, aby pojąć niektóre aspekty kultury tego kraju. Podobnie rzecz ma
się z owocami twórczości Japończyków - wedle zespołu redakcyjnego żadna dziedzina sztuki nie zasługuje na taką uwagę, jak japoński komiks. Zgodzić się można, że o ile origami, ikebana i sztuka parzenia herbaty są pojęciami raczej szeroko znanymi nawet wśród laików, manga wciąż pozostaje niedoceniana i lekceważona, jednak nie usprawiedliwia to moim zdaniem kompletnego przemilczenia faktu istnienia innych przejawów artyzmu. Przestajemy się jednak dziwić takiemu potraktowaniu tematyki, kiedy spojrzymy na wydawcę książki - Waneko bowiem na codzień zajmuje się właśnie wydawaniem mang (choć ostatnio ich nakładem ukazał się również tomik poezji japońskiej oraz mini-podręcznik do ćwiczenia hiragany - odmiany pisma japońskiego). Temat komiksu japońskiego nie ogranicza się jednak tylko do działu książki wybitnie jemu poświeconemu - autorzy zrobili co w ich mocy, aby nawiązania do mang, szczególnie opublikowanych przez Waneko, pojawiły się wszędzie, gdzie to tylko możliwe. W wyniku tego jesli czytamy o zrzuceniu bomby atomowej na Hiroshimę - przy okazji poznajemy komiks "Bosonogi Gen", jesli śledzimy losy Japonii w okresie Edo - dowiadujemy się, że w jednej z mang Waneko głównemu bohaterowi raz się przyśniło, że żyje w tych czasach... Manga w tej książce jest po prostu wszechobecna. Eseje tworzące tę książkę są bardzo różne. Jedne czyta się jednym tchem, inne - rażą niekonsekwencją i mętnością wywodów. Niejasny jest też sam układ rozdziałów -
lekturę zaczniemy od historii Japonii, ale dopiero od XVII wieku, bo kogo obchodzi poprzednie tysiąc czy więcej lat. Na moment zawędrujemy do współczesności tylko po to, żeby za chwilę poznać kulturę Ainu - pierwotnego ludu zamieszkującego niegdyś północne tereny Japonii. Człowiek inteligentny wyciągnie korzyści z każdej sytuacji, więc być może czytelnik uzna to za zaletę, pozwalającą mu czytać "Świat z papieru i stali" w pociągu bez obawy, że gdy wagon szarpnie i zamkną mu się strony, po ponownym otwarciu książki nie będzie wiedział, gdzie ponownie zacząć lekturę, aby nie zgubić wątku. Aby nie skupiać się wyłącznie na krytyce nieszczęsnego tytułu, dodać należy, że przystępny styl większości rozdziałów i ich skromna objętość sprawiają, iż książkę czyta się dosłownie jednym tchem, mimo że liczy ona grubo ponad 200 stron. Jest bogato ilustrowana, zarówno kolorowymi zdjęciami, jak i biało-czarnymi rycinami, a każdy rozdział jest starannie wykończony graficznie, co jescze bardziej uprzyjemnia lekturę. Cena książki, mieszcząca się w 30 zł, nie jest zbyt wygórowana, szczególnie ze względu na wrażenia estetyczne, jakich doświadczymy zagłębiając się w nią. Nie polecam jej jako kopalni wiedzy na temat Japonii ani jej mieszkańców, ale jako przyjemną, lekką i umiarkowanie pouczającą lekturę na podróż lub leniwe popołudnie.