Książka przekładu na język polski doczekała się dopiero niedawno, w 2002 r., mimo iż w Rosji czy państwach Zachodniej Europy
uznawana jest za pozycję klasyczną. Temu stanowi rzeczy winne są treści antypolskie, jakich można doszukać się na kartach powieści czy jej ahistoryczność, choć Janusz Tazbir w posłowiu wskazuje też fragmenty przeczące tej opinii.
Istotny jest też fakt, że wcześniejsze wydania utworu, w okresie rozbiorów, publikowane były na terenie naszego kraju języku rosyjskim, ze względu na szeroką znajomość tego języka w kołach inteligenckich. Taras Bulba znajdował się wówczas na liście obowiązkowych lektur w szkołach Królestwa Polskiego.
Ze względu na pochodzenie Mikołaja Gogola, Janusz Tazbir jego sytuację -notabene Ukraińca piszącego po rosyjsku, przyrównuje do Józefa Konrada-Korzeniowskiego, któremu zarzucano, że w poszukiwaniu sławy swoje utwory pisze i wydaje po angielsku.
W posłowiu
Tarasa Bulbę określono jako antypowieść historyczną, ze względu na umieszczenie fabuły w próżni historycznej. Stan ten przejawia się brakiem chronologii przedstawionych zdarzeń historycznych i zaledwie nawiązywaniem do rzeczywistych miejsc i realiów.
Taras Bulba jest mieszkańcem stepów zaporoskich. Swoich synów -Ostapa i Andrija -kształci w Akademii Kijowskiej (realia opisane na początku książki wskazują na XV w., gdy Akademia Kijowska założona została w wieku XVII). Jednak po ukończeniu edukacji, ojciec zabiera ich do Siczy.
Gogol szczegółowo opisuje panujące wśród Kozaków obyczaje, ich bojowość i zaczepność. Mieszkańcy Siczy, by wziąść udział w wyprawie wojennej, gotowi są dać wiarę pogłoskom, że sprzymierzone siły katolików i Żydów prześladują prawosławną ludność Rusi. Wyprawa przekształca się w grabież, w czasie której oddziały kozackie palą katolickie klasztory, topią i wieszają Żydów. Kulminacją wojny jest oblężenie Dubna, które zamienia się w blokadę miasta.
Polacy przedstawieni zostali w bardzo negatywnych barwach: jako tchórze, uciekający z pola bitwy, którymi skutecznie potrafią kierować jedynie obcokrajowcy. Ostatecznie pod Dubnem to jednak Kozacy ponoszą klęskę, zamysłem autora jest jednak pokazać okrucieństwo polskich zwycięzców, którzy pochwyconego atamana zabierają na męki do Warszawy.
Po klęsce, Bulba w Warszawie, w przebraniu szlachcica ogląda jeszcze brutalną egzekucję Ostapa. Po powrocie na Zaporoże wznieca na Ukrainie olbrzymie powstanie (poboczne wydarzenia wskazują, że był to rok 1638), w którym zrewoltowane oddziały biorą w niewolę hetmana Wielkiego Koronnego Mikołaja Potockiego.
Bulba ostatecznie ginie spalony przez wojska koronne, jednak jego bohaterska postawa pozwala ujść członkom oddziału, którym dowodził.
Gogol wspomina o niskich pobudkach, jakie kierowały Kozakami w ich działaniach: obowiązku zwalczania Tatarów i katolików w obronie świętej wiary chrześcijańskiej, gdy w rzeczywistości głównym celem wojen była chęć wzbogacenia się. Z drugiej strony, Polacy przedstawieni są jako rozpasani paniczykowie, tchórzliwi i nieznający rzemiosła wojennego, przegrywający bitwy, gdy nie zostaną właściwie pokierowani, lub gdy nie zyskają wsparcia zaciężnych oddziałów tatarskich. Obraz taki nie jest zgodny z kanonami homeryckimi. Przedstawiając Trojan Homer podkreśla ich walory bojowe, odwagę i bohaterstwo, stąd zwycięstwo Achajów wydaje się tym większe. Gogol wręcz w groteskowy sposób uwidaczniając negatywne cechy Polaków, umniejsza tym samym tryumfy mieszkańców Siczy. Błędu tego nie powtórzył Sienkiewicz w opisach Kozaków w Ogniem i Mieczem.