Ajschylos (ok. 525 r. p.n.e. – ok. 456 r. p.n.e.)
Uważany za faktycznego twórcę
tragedii greckiej. Wprowadził na scenę drugiego aktora i ograniczył rolę chóru.
Napisał około dziewięćdziesięciu utworów, z czego około siedemdziesiąt to tragedie, natomiast pozostałe są dramatami satyrowymi. Do naszych czasów zachowało się siedem jego tragedii: „Persowie”, „Siedmiu przeciw Tebom”, trylogia „Orestesa”, „Błagalnice” i „Prometeusz w okowach”. Utwory Ajschylosa mówią o zgubnej ludzkiej pysze, cierpieniu, przebaczeniu i karze. Jego twórczość zachowana jest w patetycznym, dostojnym stylu. Autor często osadzał swoje tragedie w świecie mitu lub historii.
kilka cytatów:
Cierpienie jest nauką.
Dyscyplina jest matką dobrobytu.
Nasze smutki są radościami naszych wrogów.
Nie ma gorszego zła od pięknych słów, które kłamią.
Nikt nie jest tak stary, aby nie mógł się jeszcze czegoś nowego nauczyć.
Prawdę trzeba wyrażać prostymi słowami.
Ranę zadałeś, ranę otrzymasz.
Siła konieczności jest niezwyciężona.
To nie przysięga sprawia, że wierzymy człowiekowi, ale człowiek - że wierzymy przysiędze.
Ważniejsze jest nie zwycięstwo, lecz właściwe wykorzystanie zwycięstwa.
Zdanie, które wychodzi z ust ludu, ma wielką siłę.
Wiele waży głos ludu, wielka w nim potęga.
Sofokles (V w. p.n.e.)
Sofokles wprowadził wiele innowacji do teatru antycznego. Dodał on na scenę trzeciego aktora i dekoracje, powiększył chór.
Autor napisał około stu dwudziestu sztuk, co najmniej osiemnaście razy zwyciężył w tragediowych konkursach, co świadczy o uznaniu, jakim darzyli do współcześni. Z jego twórczości zachowało się jedynie siedem utworów. Za najważniejsze dzieło Sofoklesa uważa się „Antygonę”. Należy tu także wymienić takie utwory jak: „Król Edyp”, „Elektra” i „Ajas”.
Dramatopisarz skupiał się na problemie przeznaczenia, ludzkiego losu i niezawinionego cierpienia. Jego bohaterowie muszą dokonywać wyborów tragicznych, w których każda ścieżka wydaje się zła. Autor poruszał tematy cierpienia, miłości, pytał o dylematy moralne. Jego sztuki zwróciły teatr w stronę człowieka i jego problemów.
Eurypides (ok. 485 r. p.n.e. – ok. 406 r. p.n.e.)
Eurypides napisał dziewięćdziesiąt dwa, lub jak chcą inni badacze siedemdziesiąt osiem lub siedemdziesiąt cztery utwory. Do naszych czasów zachowało się siedemnaście tragedii, dramat satyrowy pt. „Cyklop” i liczne fragmenty innych sztuk.
Twórczość Eurypidesa możemy podzielić na trzy okresy. Pierwszy, najmłodszy obejmuje tragedie „Alkestis” i „Medea” oraz dramaty „Hekabe” i „Andromacha”. Autor skupia się tu na psychologii postaci, zwłaszcza kobiet. Rozbudowuje ich obraz wewnętrzny, zwraca uwagę na uczucia, intencje i pragnienia. W drugim okresie napisane zostały: „Heraklidzi”, „Błagalnice”, „Herakles Szalejący” i „Trojanki”. Te tragedie poruszają głównie temat patriotyzmu. Natomiast w trzecim etapie twórczości Eurypidesa powstały takie sztuki jak: ”Elektra”, „Helena”, „Jon i Ifigenia w Taurydzie”, „Orestes” oraz „Ifigenia w Aulidzie”. Utwory te wyróżnia zawiłość akcji oraz wymyślne intrygi. Widać także dojrzałość w budowaniu psychologii bohaterów.
Eurypides starał się pokazać ludzką naturę w sposób obiektywny, raczej nie oceniać, tylko poznać. Skupiał się na wnętrzu człowieka, szczególnie rozbudował postaci kobiece. Jako pierwszy ukazywał miłość na scenie, zapoczątkował nową odmianę tragedii – dramat miłosny, czyli tragikomedię.
Dramatopisarz wyrażał swoją sympatię do demokracji, potępiał tyranię. Uważał wojnę za największe nieszczęście ludzkie i nie dostrzegał w niej żadnego piękna.
W sztukach Eurypidesa można dostrzec także dużą dawką pesymizmu, jeśli chodzi o los i przeznaczenie. Autor mówi wręcz, że życie jest nieszczęściem i najwięcej szczęścia mają ci, którzy nigdy się nie urodzą.
kilka cytatów:
Bez bólu i cierpień nie istniejemy
Chętnie drugich napominamy, ale sami upomnień niechętnie słuchamy.
Dary uczynione przez złego człowieka nie przynoszą korzyści.
Dobro i zło zawsze ze sobą graniczą.
Jestem wrogiem kobiet, ale nie w łóżku.
Jeśli kobieta jest rozsądna, wówczas całą swoją uwagę skieruje na spełnienie życzeń swego męża.
Język jest ostrzejszy od miecza.
Kogo Bóg chce zgubić, temu rozum odbiera.
Kto unika miłości, jest chory.
Mądrym jest ten, który wie, kiedy zachować spokój.
Milcz albo mów coś lepszego od milczenia.
Miłość jest największą słodyczą i największą goryczą na Ziemi.
Nasze życie jest ciągłą walką.
Nie możesz być silniejszy od przeznaczenia.
Nie ma nic tak złego jak kobieta zła, i nie ma nic tak dobrego jak kobieta dobra.
Niech ci ziemia lekką będzie.
Zły początek zły koniec przynosi.
Sukces jest wynikiem właściwej decyzji.
Arystofanes (ok. 445 r. p.n.e. – ok. 385 r. p.n.e.)
Z twórczości Arystofanesa przetrwało jedenaście komedii. Głównymi tematami sztuk tego komediopisarza było zagadnienie pokoju i dobrobytu z nim związanego, problemy społeczne i związane z funkcjonowaniem państwa, a także wątki związane z kulturą, wychowaniem i literaturą.
Autor odważnie przedstawia swoje pomysły, pozwala sobie na grę skojarzeń, zadziwia bogatą, momentami absurdalną wyobraźnią. Potrafi zestawiać fikcję z rzeczywistością tak, aby cały utwór był spójny, ale jednocześnie dowcipny i błyskotliwy. Arystofanes sprawnie łączy różne rodzaje komizmu i potrafi celnie skomentować problemy swoich czasów.
kilka cytatów:
Cały świat gra komedię.
Człowiek jest niestały jak ptak w locie.
Dzieci są teraz w domu tyranami, a nie pomocą.
Gdzie dobrze tam ojczyzna.
Kobieta udźwignie każdy ciężar, jeśli objuczył nim ją mężczyzna.
Któż by wiódł sowy do Aten?
O, cudowna potęgo kopniaka w tyłek.