Główna postać powieści . Młody lekarz , pochodzący z nizin społecznych , syn biednego szewca - pijaka z ulicy Ciepłej
, urodzony i wychowany w zatęchłej suterenie . Dzięki pomocy ciotki , która wzięła chłopca na wychowanie po śmierci wiecznie chorej matki , został wykształcony , do gimnazjum przygotowywał go
student Radek . Judym ukończył
medycynę w Warszawie , uzupełniając wiedzę w Paryżu . Wykształcenie , wykonywany zawód oddaliły go od środowiska , z którego wywodził się . Był z niego w rzeczywistości wyobcowany , ale też nie do końca utożsamiał się z klasą średnią , pozostawał w pewnym zawieszeniu . Jednak nie chciał i nie umiał zapomnieć o pochodzeniu będącym źródłem kompleksów , poczucia niepełnej wartości , towarzyskich zahamowań , równocześnie nie ukrywał swego pochodzenia , wręcz prowokował szczerymi wyznaniami . Uważał , że życie , kariera zawodowa jest znacznie łatwiejsza w przypadku ludzi urodzonych w tzw . dobrych domach , chociaż sam był wykształcony , obyty , wrażliwy , znał świat , sztukę .
Pamięć o własnych doświadczeniach z dzieciństwa , młodości była jednym ze źródeł społecznikowskich pasji Judyma . Przyjął , że jego społecznym obowiązkiem jest dążenie do poprawy bytu najbiedniejszych - co ciekawe , zarazem budzili oni w nim obrzydzenie , wstręt , który nie zawsze udawało się pokonać . Miał szczytne , idealistyczne wyobrażenie na temat powołania lekarza , przypisanych temu zawodowi obowiązków nie tylko wobec bogatych , ale i najuboższych pacjentów , buntował się przeciw egoizmowi swej grupy zawodowej , przedstawił kolegom nierealny program działania .
Wymiar realny , praktyczny miała mieć altruistyczna praca Judyma w Cisach , która jednak znów spotkała się ze sprzeciwem ludzi mających środki do realizacji planów młodego lekarza . Gwałtowna reakcja Judyma stała się kresem jego nadziei , uniemożliwiła działanie , zawsze utrudniane przez niewielką elastyczność bohatera , brak pragmatyzmu w jego postawie , bezkompromisowość . Wtedy to , obawiając się konieczności rozstania z Joasią , przez krótką chwilę myślał o kapitulacji .
Słabnący sprzeciw wobec ówczesnej sytuacji społecznej raz jeszcze rozbudza w Judymie kontakt z nędzą , nieludzkimi warunkami pracy robotników w Zagłębiu - przyjazd Joasi jeszcze przyspiesza ten proces .Lekarz czuje , iż ma moralny dług wobec biedoty , z której wywodzi się , dręczy go wewnętrzna potrzeba spłacania owych zobowiązań . Wciąż pamięta , że inteligentem został , przynajmniej częściowo , dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności . Przeżywa wielki dramat wewnętrzny : rozdarcie pomiędzy poczuciem obowiązku i osobistym , zwykłym ludzkim szczęściem , prawem do niego . Nie decyduje się na wygodne życie lekarza ludzi bogatych , wyrzeka się szczęścia . Postanawia pozostać sam, odrzuca miłość Joasi , by bez obowiązków rodzinnych , pokusy dorabiania się , poświęcić wszystko idei pracy dla dobra ogółu . Z rozdartą duszą pozostaje sam .
Doktor Judym nie jest bohaterem jednoznacznie pozytywnym , wolnym od ludzkich słabości . Chętnie przyjmował prowokujące pozy , jego bunt bywał sztuczny , niedojrzały . Nie miał żadnych walorów działacza społecznego zmieniającego rzeczywistość , nie umiał niczego precyzyjnie planować , przyjmować jakiejś skutecznej taktyki . Ale wszystko to można mu wybaczyć - znacznie trudniej rozgrzeszyć postępowanie pana Tomasza wobec Joasi . Postąpił z nią niczym niezrównoważony psychicznie , skrajny egotysta , okrutnie skrzywdził kochającą kobietę . Współczując nędzarzom całego świata , nie wzruszył się płaczem najbliższej mu osoby . Nawet nie umiał pojąć źródła tragedii kobiety . Zachował się niczym osobliwy dogmatyk , wybrał dziwne ascetyczny model życia , który z bardzo wątpliwych powodów miał mu ułatwić realizację najwyższych celów .