Znajdź
×

Zarejestruj się

Użyj swojego profilu na Facebook, żeby szybciej się zarejestrować

albo

Załóż konto na Schvoong wpisując dane

Jesteś zarejestrowany? Zaloguj się!
×

Zaloguj się

Zaloguj się używając konta na Facebook

albo

Nie jesteś zarejestrowany? Zarejestruj się!
×

Zarejestruj się

Użyj swojego profilu na Facebook, żeby szybciej się zarejestrować

albo

Zaloguj się

Zaloguj się używając konta na Facebook

Przesłanie PANA COGITO

książki Streszczenie   według:eja111     Autor : Zbigniew Herbert
ª
 
Pan Cogito jest bohaterem tytułowym całego tomu wierszy Herberta z 1974 roku. Występuje jako podmiot liryczny (osoba mówiąca) lub bohater trzecioosobowy wielu utworów. Herbert stworzył Pana Cogito jako wyraziciela prawd, które uważa za najistotniejsze. Samo imię Pana Cogito jest znaczące – nawiązuje do nurtu filozofii racjonalnej, czyli uznającej potęgę ludzkiego rozumu, a konkretnie do sformułowanego przez Kartezjusza hasła – „Cogito ergo sum” tzn. „myślę więc jestem”. Właśnie zdolność myślenia nadaje człowiekowi niepowtarzalną wartość. To przekonanie wiąże się z intelektualnym (zmuszającym do myślenia) charakterem twórczości Herberta. Wynika stąd również propozycja postawy umiaru, dystansu wobec rzeczywistości, która powinna podlegać krytycznemu osądowi, zmuszać do zastanowienia. Wartość człowieka wyraża się w umiejętności zachowania niezależności myślenia i działania, nawet gdyby własne czyny i sądy były niezgodne z ogólnie przyjętymi, narzucanymi.
„Przesłanie Pana Cogito” jest propozycją postawy, jaką powinien przyjąć każdy niezależnie myślący człowiek wobec rzeczywistości, z którą się nie zgadza. Świat ukazany w wierszu to świat przemocy, poniżenia człowieka, zniewolenia i zakłamania. Światem tym rządzą szpicle, kaci, tchórze. Na nich opiera się system tłumiący każdą wolną myśl, zabijający indywidualność, stosujący metody przymusu i zastraszenia. Podział na rządzących i niewolników i opisane zasady funkcjonowania systemu są odzwierciedleniem zasad państwa totalitarnego. W zniewolonym świecie poeta dostrzega ogromną przewagę państwa nad jednostką – przewagę, która sprawia, że każda próba sprzeciwu, oporu skazana jest na klęskę. Mimo takich wniosków, Herbert – za pośrednictwem Pana Cogito – kieruje do człowieka żyjącego w przedstawionym świecie apel, którego realizacja wymaga od niego postaw heroicznych. W tym nakazuje ujawnia się dystans, który zachowuje wobec świata człowiek nie utożsamiający się z takim światem.
Podstawowym nakazem jest niezależność, wyrażająca się aktywnością („Idź”) przeciwstawianą bierności i poddaniu. Z niezależnością wiąże się postawa wyprostowana („Idź wyprostowany wśród tych co na kolanach”) – oznaczająca zachowanie własnej godności i nieugiętości w świecie powszechnego zniewolenia. Zadaniem człowieka niezależnego, idącego za wskazówkami Pana Cogito, jest dawanie świadectwa, czyli – wbrew powszechnemu zakłamaniu – służenie prawdzie i zasadom, wartościom uniwersalnym, których w każdej sytuacji należy bronić, nawet gdyby konsekwencją miała być śmierć – stąd powtarzający się nakaz wierności. Przyjęcie takiej postawy wymaga odwagi, niezbędnej, aby się przeciwstawić silniejszemu. Jej wartość jest w wierszu szczególnie podkreślana. Kolejnymi propozycjami Pana Cogito są – Gniew i Pogarda, pisane dużymi literami. Są one często jedynym możliwym wyrazem buntu i niezgody dla człowieka, który ma świadomość swojej bezradności i słabości. Gniew wywołuje krzywda wyrządzona bezbronnym, której nie można zaradzić, a Pogarda odnosi się do krzywdzicieli – szpiclów, katów, tchórzy. „(…) i nie przebaczaj zaiste nie w twojej mocy przebaczać w imieniu tych których zdradzono o świcie.” Te słowa najsilniej wyrażają niepowodzenie ze złem, którym jest przede wszystkim zdrada. Dlatego Pan Cogito wzywa do wierności wobec idei i wobec człowieka. Stąd wynika bezkompromisowość – niezgoda na jakiekolwiek ustępstwa, nieuległość. Obrońcy uniwersalnych wartości Pan Cogito nie obiecuje żadnej nagrody. Wręcz przeciwnie – stwierdza, że samotnik sprzeciwiający się złu skazany jest na klęskę, na śmierć – i to śmierć niehonorową – zabójstwo na śmietniku. Jedynym dla niego oparciem może być szeroko rozumiana tradycja, kultura, stanowiąca źródło wzorów, zapis wartości, świadectwo bohaterstwa. To właśnie etos bohaterski jest podstawą kodeksu wartości Pana Cogito. Świadczy o tym podkreślanie znaczenia zasad obowiązujących rycerzy: odwagi, wierności, bezkompromisowości, niezależności, godności, bezinteresowności. Na końcu wiersza wprost wymienia rycerskie wzorce osobowe, które legły u podstaw proponowanego etosu: Gilgamesz (bohater eposu babilońskiego), Hektor (mityczny rycerz, obrońca Troi, jeden z bohaterów „Iliady” Homera), Roland (średniowieczny bohater „Pieśni o Rolandzie”). Z nimi może być porównany człowiek realizujący przesłanie Pana Cogito. Jego ostatnią nagrodą jest włączenie go do grona bohaterów. Innych nagród Herbert nie obiecuje. Wierność zasadom i samemu sobie powinna wystarczyć. Rozbieżność między wielkością wymagań a wątpliwą nagrodą, sprzeczność między rzeczywistością i ideałami – wyrażają środki artystyczne. Jest to głównie ironia ukazująca istnienie w świecie sprzeczności, których się nie da pogodzić. Ironia wynika też z poczucia bezradności – wielkość wymagań i zadań oraz małe możliwości człowieka są źródłem autoironii.
Za pomocą paradoksów i antytez wyrażona jest nieosiągalność celów: „zdobędziesz dobro którego nie zdobędziesz”, „nagrodzą cię chłostą śmiechu”.
Potwierdzają to też oksymorony, zwłaszcza „złote runo nicości” – jako ostateczna nagroda obrońcy wartości. Te środki artystyczne mają też za zadanie tonować patos, podniosły styl i temat wiersza.
„Przesłanie Pana Cogito” – jeden z najsłynniejszych wierszy Herberta – w pełni ukazuje jego postawę i jego etyczną propozycję, nie uznającą kompromisów, dla człowieka żyjącego w świecie zniewolenia, zakłamania, przemocy, zła.
Opublikowano dnia: 11 grudnia, 2008   
Proszę oceń : 1 2 3 4 5
Tłumacz Wyślij Odnośnik Drukuj
X

.