TROSKA O LOSY OJCZYZNY W UTWORACH POLSKIEGO RENESANSU. OMÓW NA WYBRANYCH PRZYKŁADACH LITERACKICH (NP. M.REJA J.KOCHANOWSKI
A.FRYCZA MODRZEJEWSKIEGO P.SKARGI)
Szlachta polska w 16 wieku walczyła o swą hegemonię w państwie nie tylko na sejmach, toteż namiętne spory i dyskusje obejmowały coraz szersze kręgi społeczeństwa. W ogniu tych polemik powstawały broszury polityczne, traktaty, satyry i dowcipne wiersze. Autorzy starali się rozwikłac skomplikowane zagadnienia polityczno-społeczne, a także religijne. Poruszają sprawy aktualne z ogólnoludzkiego punktu widzenia, ukazują dawne życie polityczne w sposób barwny, ich utwory są dowodem głębokiej mądrości politycznej i obywatelskiej troski o losy ojczyzny, zadziwiają trafnością argumentów i samodzielnością sądów.
Mikołaj Rej nie tylko w " Żywocie człowieka poczciwego" wspomina o obowiązkach obywatela. Troskę o kraj, o jego społeczny kształt, odnajdujemy przede wszystkim w " Krótkiej rozprawie między trzema osobami, Panem, Wójtem a Plebanem". Tu właśnie Rej wykłada nieprawidłowości, jakie zauważa w panujących stosunkach społecznych: Pleban nie wypełnia kapłańskich obowiązków, lecz myśli o zysku, Pan z kolei myśli o urzędach, zabawach i prywatnym majątku, zle sprawuje się w sejmie. Podobną problematykę podejmuje poeta w pieśni " O dobrej sławie", przypominając ludziom o ich powinnościach wobec ojczyzny. Służba dla narodu jest najzaszczytniejszym obowiązkiem każdego obywatela, a przy tym zapewnia człowiekowi pośmiertną sławę.
Andrzej Frycz Modrzewski i jego traktat " O poprawie Rzeczypospolitej" to następny głos w sprawie ojczyzny. Słynne dzieło ujmuje i opisuje ową " poprawę kraju" w pięciu dziedzinach: " O obyczajach", " O prawach", " O wojnie", " O kościele", " O szkole". Szczególną rolę przypisuje Modrzewski działaniu w kraju prawa- sprawiedliwego i równo traktującego wszystkicz obywateli.
Podobną, lecz bardziej jeszcze przesyconą emocją wymowę posiadają "Kazania sejmowe" księdza Piotra Skargi. Przyrównuje on ojczyznę do tonącego okrętu, nazywa go matką i grzmi do jej synów- czyli społeczeństwa- o opamiętanie. Ukazuje sześc chorób społecznych-obojętnośc wobec ojczyzny, chciwośc, niezgody i kłótnie, herezje, osłabienie władzy króla, niesprawiedliwośc prawa i grzechy przeciw bogu-głosi wizję upadku, nieszczęścia politycznego, które grozi Polsce. Wówczas, w 16 wieku, przedwczesne proroctwo nabrało mocy w dobie rozbiorów Polski.
Prawdziwą kopalnią postulatów patriotycznych jest twórczośc Jana Kochanowskiego. Tytuły, które trzeba tu wymienic to: pieśni patriotyczne "Pieśń 5" (O spustoszeniu Podola) i "Pieśń 12". Krytykę wad społecznych znajdziemy też w licznych fraszkach, a najważniejszą pozycją jest tragedia pt. "Odprawa posłów greckich". Rozpatrując sprawy państwa i narodu, powinności władcy wobec podannych, obywateli wobec ojczyzny ma poeta na myśli także ówczesne państwo polskie. Troja staje się przenośnią Rzeczypospolitej, poeta pragnie uświadomic rodakom, że przekupstwo i prywata nieuchronnie prowadzi do upadku państwa.