Krótko o genezie, czyli przyczynach i okolicznościach powstania „Pana Tadeusza"
Dzieło Adama Mickiewicza wyrosło właściwie
z rozczarowania do Wielkiej Emigracji, w której poeta chciał widzieć awangardę narodu walczącą o niepodległość
Polski a zastał ją rozbitą i załamaną pobytem na obczyźnie. Zrozumiał wtedy, że jeśli nie ma się pod stopami ziemi ojczystej, trudno się zmobilizować do działania. Skazany na wieczną emigrację zapragnął być znowu w kraju, przenieść się poprzez karty utworu do „kraju lat dziecinnych", zamanifestować w ten sposób miłość do ojczyzny, dać upust swojej nostalgii, obudzić nadzieje pokładane w kampanii napoleońskiej, rozsławić zwyczaje i tradycje ziemiańskiego życia szlachty, pokazać piękno przyrody ojczystej i wskazać optymistyczną wizję przyszłych losów Polski.
Tęsknota za ojczyzną? Dzisiaj dla nas współczesnych Polaków być może są to puste słowa rozumiane dogłębnie tylko przez mniejszości narodowe w obcych krajach. Chociaż z drugiej strony każdy tęskni do swoich stron rodzinnych, nawet będąc w kraju, a co dopiero za granicą. Po tej krótkiej dygresji wracam do tematu.
W „Epilogu", który ukazał się dopiero po śmierci poety, autor wyraźnie określa powody powstania utworu. Przede wszystkim była to ucieczka od wiecznych kłótni emigracji polskiej w Paryżu, odwołanie się do szlacheckich tradycji, wspólnych wspomnień , które miały stanowić źródło zgody dla skłóconych rodaków. Mickiewicz ubolewa też nad faktem, że nie dane mu było wziąć udział w powstaniu listopadowym, czynnie włączyć się w walkę o niepodległość:
„Biada nam, zbiegi, żeśmy w czas morowy
Lękliwie nieśli za granicę głowy!
(...)
Gdy ich co chwila nowina przeraża,
Bijąca z Polski jak dzwon ze smętarza"
I tak początkowo nasz wieszcz zamierzał napisać poemat sielankowy w rodzaju „Hermana i Doroty" Goethego, ale utwór pisany od września 1832 do lipca 1834
roku rozrósł się do rozmiarów epopei. Pierwsze wydanie „Pana Tadeusza" ukazało się w Paryżu w 1834 roku.