Ostap Ortwin - biogram

Ostap Ortwin, właściwie Oskar Katzenellenbogen, ur. 23 XI 1876 w Tłumaczu pod Stanisławowem, zmarł w 1942 we Lwowie, krytyk literacki. Ukończył prawo na Uniwersytecie Lwowskim w 1899 i uzyskał doktorat. W tym czasie brał udział w pracy kółek samokształceniowych Stowarzyszenia Czytelni Akademickiej oraz sympaty­zującego z ruchem socjalistycznym stowarzyszenia „Zjednoczenie". Zaprzyjaźniony z L. Staffem, S. A. Muelerem, J. Rufferem, tworzył wraz z nimi i M. Wolską grupę towarzyską "Płanetnicy". Twórczość krytycznoliteracką rozwijał od 1896, ogłaszając studia artystyczne i recenzje teatralne w latach 1896-97 w „Echu Muz., Teatr, i Artyst", w latach 1899-1900 w „Promieniu", w latach 1901-07 w „Krytyce", w 1903 w „Małpim Zwierciadle", którego był redaktorem, w latach 1905-08 w „Głosie Robotnicznym", w 1908 w „Naszym Kraju" i innych. Prowadził też działal­ność odczytowo-dyskusyjną w Związku Naukowo-Literackim. W 1903 nawiązał kontakt z "Księgarnią Polską", w latach 1905-15 kiero­wał jej działem wydawniczym, m. in. wydawał serię "Symposion". Z przekonań socjalista zbliżony do socjaldemokracji, zdobył rozgłos wystąpieniem w obronie S. Brzozowskiego, oskarżonego o współpracę z tajną policją carską ("Lemiesz i szpada przed sądem publicznym", wydane wspólnie z K. Irzykowskim 1908). Po I wojnie światowej Ortwin redagował w latach 1921-22 „Tydzień Literacki" i współpracował 1922-24 z „Przeglądem Warszawskim", w latach 1926-29 z „Wiadomościami Literackimi", w latach 1927-33 z „Lwowskimi Wiadomościami Muzycznymi i Literackim", w 1937 z „Lwowem Literackim", i innymi. Był jednym z najczynniejszych organizatorów lwowskiego życia literackiego, m. in. od 1922 jako członek zarządu, a od 1934 prezes lwow­skiego ZZLP. Po wybuchu wojny pozostał we Lwowie. Aresz­towany przez hitlerowców, zginął w nie znanych bliżej oko­licznościach.
Dorobek krytyczny Ortwina, wydany za życia pisarza tylko w wy­borze "Próby przekrojów" (1936), odznacza się nowatorskim stawianiem problemów i świadomością metodologiczną. Ortwin reprezentował typ krytyki programowej. W pierwszym okresie zainteresowania jego koncentrowały się na dramacie. Zwolen­nik teatru monumentalnego i nietzscheańskiej koncepcji ob­rzędowego charakteru tragedii, stał się wybitnym komentato­rem twórczości Stanisława Wyspiańskiego. Równocześnie jego recenz­je teatralne, w których występował przeciw płaskiej sztuce mieszczańskiej i drugorzędnej twórczości modernistycznej, wykazały kunszt pamflecisty. W nielicznych studiach o prozie postawił problem fikcji literackiej i budowy narracji. W latach międzywojennych zajął się głównie poezją, dając szereg celnych analiz dzieł J. Kasprowicza, L. Staffa, B. Leśmiana i poetów Skamandra. Przeciwnik metod psychologiczno-biograficznej, dopatrywał się w stylu ekspresji osobowości twórczej, zbliżając się w tym zakresie do założeń teoretycznych L. Spitzera. Wypowiadał się też jako teoretyk krytyki, uznając ją za samoistną dziedzinę twórczej pracy umysłowej; głosił postulat utożsamiania się krytyka z mentalnością i językiem analizowanego pisarza.
(źródło: Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny. Komitete redakcyjny pod przewodnictwem Juliana Krzyżanowskiego, od 1976 Czesława hernasa. Warszawa 1984.)