Znajdź
×

Zarejestruj się

Użyj swojego profilu na Facebook, żeby szybciej się zarejestrować

albo

Załóż konto na Schvoong wpisując dane

Jesteś zarejestrowany? Zaloguj się!
×

Zaloguj się

Zaloguj się używając konta na Facebook

albo

Nie jesteś zarejestrowany? Zarejestruj się!
×

Zarejestruj się

Użyj swojego profilu na Facebook, żeby szybciej się zarejestrować

albo

Zaloguj się

Zaloguj się używając konta na Facebook

Strona główna Shvoong>Książki>Biografie>Eliza Orzeszkowa życie i twórczość

Eliza Orzeszkowa życie i twórczość

książki Streszczenie   według:romantyczka     Autor : :-)
ª
 
Eliza Orzeszkowa – życie i twórczość

Eliza z Pawłowskich Orzeszkowa urodziła się 6 czerwca 1841r. w Milkowszczyźnie (Grodzieńszczyzna). Pochodziła z zamożnej rodziny ziemiańskiej. W latach 1852-1857 uczęszczała na pensję sakramentanek w Warszawie. W styczniu 1858r. poślubiła Piotra Orzeszkę i przeniosła się do majątku męża. W Ludwinowie koło Kobrycia mieszkała do 1863r. W trakcie powstania styczniowego przewoziła pocztę, dostarczała żywność, szyła konfederatki, a także udzieliła pomocy Romualdowi Trauguttowi, przewożąc go do granicy Królestwa Polskiego. W 1865r. Piotr Orzeszko został zesłany do guberni permskiej pod zarzutem sprzyjania „buntownikom”. Eliza, dręczona wyrzutami sumienia z powodu zesłania męża powraca do rodzinnej Milkowszczyzny. Wtedy postanowiła zająć się pracą pisarską, do której przygotowywała się sumiennie wiele czytając i studiując. Duże znaczenie dla jej twórczości miały lektury czołowych ideologów europejskiego pozytywizmu: H.T. Buckle’a i H. Spencera, a także J. S. Mille’a i J. Śniadeckiego. W 1869r. po uzyskaniu unieważnienia małżeństwa, przeniosła się do Grodna. Była tam współwłaścicielką wypożyczalni księgarni wydawniczej, która publikowała pozycje książkowe, kalendarze i pisma satyryczne. W 1882 roku firmę zamknięto, a Eliza Orzeszkowa została internowana na trzy lata w Grodnie. W 1894r. wzięła śłub, a przez to zalegalizowała swój- trwający od ponad 30 lat – związek ze Stanisławem Nahorskim.
Kandydatura tej pisarki była dwukrotnie wysuwana do nagrody Nobla; po raz pierwszy w 1905r., po raz drugi w 1909r. Eliza Orzeszkowa prowadziła obfitą korespondencję z pisarzami, działaczami politycznymi, oraz uczonymi z Polski i z zagranicy. Należała do wybitniejszych przedstawicieli swojej epoki. Zmarła 18 maja 1910r. w Grodnie. Tam też została pochowana.
Twórczość Elizy Orzeszkowej jest bardzo bogata i różnorodna tematycznie. Łączy ją jednak gorąca pamięć o powstaniu styczniowym i żywe zainteresowanie sprawami społecznymi.
Dorobek pisarski Orzeszkowej możemy podzielić na trzy okresy. Pierwszy (lata 1866-1876), obejmuje utwory nasycone dydaktyzmem, wyraźną tendencyjnością (charakterystyczną dla wczesnego pozytywizmu), chęcią przekonania społeczeństwa o słuszności haseł pozytywistycznych, które pisarka wówczas popularyzowała. Orzeszkowa tworzy więc postać nowego bohatera pozytywnego – inżyniera, lekarza, uczonego, bohatera bez skazy, oddanego działalności społecznej (np. Ostatnia miłość 1867 – postać inżyniera), porusza problem emancypacji kobiet (powieść Marta 1873, Pamiętnik Wacławy 1871), zajmuje się problematyką asymiliacji Żydów (Eli Makower 1875), stara się przywrócić społeczny szacunek dla rzemiosła i handlu (Rodzina Brochwiczów), przeciwstawia się romantyzmowi. Pragnie, aby literatura wiernie odbijała rzeczywistość i podejmowała problematykę walki ze złem społecznym (Kilka uwag nad powieścią 1866). Wspomniane wyżej utwory, pełne optymistycznej wiary w słuszność i skuteczność głoszonych, pozytywistycznych haseł, nie pozbawione są, niestety, dużej dozy doktrynerstwa. Nie spotkały się one zresztą z przychylną oceną krytyki.
W latach 1877-1891 pisarka przechodzi drogę od powieści tendencyjnych do powieści realistycznych, o szerokich horyzontach społeczno-demokratycznych. Ukazały się wówczas takie utwory jak: Widma (1881), Niziny (1885), Dziurdziowie (1885), Cham (1888), Nad Niemnem (1888), zbiory nowel: Z różnych sfer, W zimowy wieczór (1888), a także rozprawy Patriotyzm i kosmopolityzm (1880), O Żydach i kwestii żydowskiej (1882). Pojawia się w nich cień pesymizmu wobec zjawisk społecznych i nieskuteczności programu pozytywistów. Tematycznie są to dzieła zróżnicowane. Dotyczą sytuacji chłopa i wsi, konfliktów społecznych i politycznych, opowiadają o bohaterach najniższych stanów. Pogłębiona zostaje psychika bohaterów (Cham – pierwsza powieść psychologiczna), język postaci zostaje zróżnicowany.
Ostatni okres twórczości Orzeszkowej, przypadający na lata 1892-1910, to zwrot ku tematyce religijnej i etycznej, utwory przepełnione są liryzmem, część z nich pisana jest prozą poetycką.
W 1910r. ukazuje się zbiór nowel pt. Gloria Victis. Jest to pochwalna wizja wydarzeń powstania styczniowego, która miała stanowić przeciwwagę dla internacjonalistycznych ideałów rewolucji 1905r.
Najsłynniejszą, a przy tym najlepszą powieścią Elizy Orzeszkowej jest Nad Niemnem. Napisana w okresie rozrachunku z ideami wczesnego pozytywizmu staje się głosem wielkiego rozczarowania. Pierwotny tytuł brzmiał Mezalians, ale został on zmieniony po rozszerzeniu utworu i nadaniu mu formy bliskiej epopei.
Pisarka usiłuje odpowiedzieć na pytanie dotyczące skutków wielkiego przełomu, jakim dla społeczeństwa polskiego było powstanie styczniowe. Zmieniło ono bowiem nie tylko strukturę społeczno-ekonomiczną polskiego ziemiaństwa i polskiej wsi, ale także – świadomość społeczną. Ideały narodowowyzwoleńcze i demokratyczne Korczyńskich zostają poddane ciężkiej próbie bezwzględnych warunków ekonomicznych. Benedykt Korczyński przegrywa. W miejsce jego powstańczej solidarności z zaściankiem Bohatyrowiczów, rodzi się konflikt. Zygmunt Korczyński (syn poległego Andrzeja) staje się zaś człowiekiem, któremu pojęcia patriotyzmu i ojczyzny są całkowicie obce, a nawet śmieszą.
Nad Niemnem to powieść pisana ze świadomością klęski powstania, przegranej idei walki, utraconego sojuszu całego społeczeństwa, a także porażki działalności pozytywistów. Pisarka wierzy jednak, że zło można naprawić.
Kompozycja Nad Niemnem zmierza do wielostronnego odtworzenia życia całej warstwy szlacheckiej – poczynając od arystokracji, przez ziemiaństwo, aż do schłopiałego zaścianka.
W świecie Nad Niemnem główną rolę pełnią dwa konflikty: spór, który powstał między dworem a zaściankiem na tle ekonomicznym oraz rozdźwięk między ojcem i synem. Młody Witold jest tu przedstawicielem nowego pokolenia, pełnego entuzjazmu dla pracy społecznej i ojczyzny. Zakończenie powieści przynosi optymistyczne rozwiązanie obydwu konfliktów: następuje zbliżenie między dworem a zaściankiem, ojciec godzi się z synem. Justyna Orzelska wychodzi za mąż za Jana Bohatyrowicza, łamiąc tym samym przesądy społeczne i rozpoczynając nowy czas. Czas, w którym zło zostaje naprawione, bo szlachta i lud ponownie połączą się.
Orzeszkowa w Nad Niemnem nie podjęła znaczącej polemiki z ideą pozytywizmu, raczej wzbogaciła jej treść. Powieść ta napisana z wielkim rozmachem epickim jest swoistym apelem o pamięć o przeszłości, jest wielką pochwałą idealistycznej ofiarności i patriotyzmu.
Opublikowano dnia: 25 września, 2008   
Proszę oceń : 1 2 3 4 5
Tłumacz Wyślij Odnośnik Drukuj
X

.