Historia powstania tego zbioru wierszy sięga roku 2005., kiedy to odwiedziła Polskę Biserka Rajčić, uznawana za najwybitniejszą tłumaczkę
literatury polskiej na język serbski.
Antologia ta jest owocem pomysłu, jaki
się wówczas zrodził oraz pracy redaktorskiej B. Rajčić, która wybrała wiersze dwudziestu jeden młodych serbskich poetów i poetek i przekazała je do przetłumaczenia na język polski.
(Oczywiście nie można też pominąć wielkiej pracy tłumaczki - Agnieszki Żuchowskiej - Arent na rzecz powstania antologii.) Z natury rzeczy utwory(wiersze i proza poetycka), zaprezentowane w niniejszej
antologii stanowią zbiór niejednorodny, różny pod względem techniki poetyckiej, preferowanych motywów i tematyki, niektórzy stwierdzą pewnie że i o różnym poziomie artystycznym. Ale to już nie nam oceniać.
Niemniej jednak antologia ta daje dość rozległą panoramę współczesnej serbskiej poezji, co pozwala wytworzyć sobie wyobrażenie o aktualnie rozwijających się tendencjach na serbskiej scenie literackiej. Warto podkreślić, iż jest to antologia poezji najmłodszej. Z wcześniejszą literaturą serbską, ujętą wówczas w ramy literatury jugosłowiańskiej, zaznajamiały polskiego czytelnika przekłady wybitnych tłumaczy pokolenia nieżyjącej już, Joanny Salamon. Natomiast w aktualnej ofercie wydawniczej zaznacza się już nowe pokolenie uznanych serbskich literatów, jednocześnie też zdarzają się wznowienia dwudziestowiecznego kanonu serbskiej literatury.
W odróżnieniu od wspomnianych powyżej, autorzy niniejszej antologii
są autorami znanymi u nas mało lub prawie wcale. Co prawda w swoim kraju poczynili już pewne działania literackie, mają już przeważnie na swoim koncie pierwsze tomiki poezji, również publikacje w czasopismach, rzadziej choć również - w polskim przekładzie, są uczestnikami i laureatami licznych festiwali i konkursów poetyckich; jednakże z racji młodego wieku (urodzeni w latach 1968 - 1982), nie zdążyli jeszcze w pełni zaprezentować swoich zdolności. Oczywiście redagowanie antologii twórców tak młodych jest przedsięwzięciem nieco ryzykownym, niemniej jednak z tych samych powodów jest ono niezwykle interesujące, bo daje nam możliwość wglądu w proces kształtowania się najnowszej literatury na bieżąco. Poza tym, skoro już mowa o autorach nieznanych i mało znanych, chyba najlepszym sposobem, by zmienić ich anonimowy statut jest prezentacja ich twórczości, choćby w takich jak ta, antologiach. Być może wśród prezentowanych w niniejszej antologii poetów znajduje się twórca wybitny, autor przyszłego kanonu literatury narodowej, może i światowej, może nawet przyszły laureat literackiej nagrody Nobla. Oczywiście może tak być, choć wcale nie musi. Poziom artystyczny autorów zweryfikuje czas. Pamiętać należy, iż mamy do czynienia z poezją napisaną przez pokolenie, które ma za sobą doświadczenie wojny. Dla młodego polskiego czytelnika przeżycia te są zupełnie obce, możemy jedynie wyobrażać sobie, jaki wpływ wywarł koszmar wojny na psychikę młodych poetów, jednak nigdy do końca nie będziemy pewni, jak jest naprawdę. Zapewne narzuci nam się od razu wspomnienie szkolnej ławy i polskiej literatury martyrologicznej: poważnej, patetycznej, przesyconej obrazami pól bitwy, zagrzewającej do boju lub wielbiącej bohaterstwo żołnierzy.W niniejszej antologii takich wierszy nie znajdziemy. Składają się na nią wiersze ludzi młodych, dla których, co oczywiste, jak najbardziej odległa jest poetyka pokolenia ich dziadków z czasów II wojny światowej. Co więcej, młodzi uciekają od wspomnień doświadczonej wojny, a nawet jeśli posługują się tym motywem - czynią to niezwykle rzadko i zazwyczaj dalecy są od martyrologicznej dosłowności. Możemy domyślać się subtelnych aluzji w powtarzających się u wielu poetów tej antologii, motywów antycznych i mitologicznych, w szczególności w nawiązaniach do "Odysei" i "Iliady". Wspólne dla wielu twórców są też motywy marynistyczne, przede wszystkim obraz rozszalałego morza i walki rozbitka o życie. Ale to, jak konkretny wiersz zostanie zrozumiany, zależy wyłącznie od czytelnika.
Natomiast zdecydowana większość zawartych w antologii wierszy porusza problemy uniwersalne i jak najbardziej współczesne. Ich autorzy nie chcą mówić wyłącznie o tym, jakie piętno odcisnęła w ich życiu niedawna wojna. Jeśli koniecznie chcielibyśmy doszukiwać się tu zbieżności z kanonem polskiej poezji wojennej, najbliższe postawie młodych Serbów byłyby chyba słowa Tadeusza Różewicza: "Zostawcie nas, nie pytajcie o naszą przeszłość." Jednakże słowa te wypowiadane są w liryce serbskich poetów zupełnie inaczej; rozpacz, pustkę i bezsens zastępuje u nich nadzieja, a celem jest godna przyszłość w normalnym kraju, który w świadomości współczesnej Europy nie będzie już kojarzył się jedynie ze zbrodniami wojennymi i krwawym rozpadem Jugosławii.
Zdarzają się w tej poezji nawiązania do literatury światowej, do filozofii, terminy komputerowe czy informatyczne, anglizmy lub nawet fragmenty tekstu w języku angielskim.Nie dziwią natomiast nawiązania do rodzimej, serbskiej tradycji literackiej, również tak starej, jak z okresu średniowiecza, a nawet - mitologii i historii; faktem jest iż większość autorów to studenci lub absolwenci ojczystego języka i literatury. Wszystko to przekonuje nas, że autorzy wierszy to ludzie tacy jak my, którzy pogłębiają swoją wiedzę, rozmyślają o problemach egzystencjalnych, nierzadko też - eschatologicznych, a równocześnie chcą żyć normalnie, cieszyć się młodością i tym, co przynoszą im kolejne dni.
Więcej recenzji na temat Wojna I MP3 - antologia młodszej poezji serbskiej