„Rozmowa
Mistrza Polikarpa
ze Śmiercią”
Dydaktyczny
anonimowy
utwór średniowieczny mieszczący się w konwencji
utworów (najczęściej wierszowanych) rozwijających różne
wątki związane z umieraniem. Obok traktatów teologicznych w
całej łacińskojęzycznej literaturze europejskiej tego czasu (
uniwersalizm średniowieczny) istotne miejsce zajmował motyw
śmierci. Już
od XI
wieku pojawiły się utwory mówiące o
marności rozkoszy i uciech ziemskiego życia w zestawieniu ze
śmiercią, która nieubłaganie dosięgnie wszystkich. Później
tematem było spotkanie osób żywych z martwymi, a dalej tzw.
żale umierającego i od XIV wieku tzw. „tańce śmierci” (w
baroku powrócono do tego motywu w literaturze i sztuce).
Literackie dialogi człowieka ze
Śmiercią biorą początek z
dwunastowiecznego anonimowego wiersza Dialogus
Mortis cum homine. W XIV wieku ogólnie
rozumianego człowieka zastąpiono mistrzem Polikarpem, który
rozmawiał ze Śmiercią. Istniało kilka wersji prozą tego dialogu,
a jedna z nich posłużyła w drugiej połowie XV wieku bezimiennemu
polskiemu twórcy (prawdopodobnie duchownemu) do stworzenia
wierszowanej wersji zatytułowanej De Morte
prologus. Jest to bez wątpienia utwór
o walorach artystycznych, zawierający barwne opisy: zachowań
Mistrza na widok
Śmierci (widoczne elementy humoru), ciekawy opis
wyglądu Śmierci (czyli rozkładającego się kobiecego ciała, a
nie późniejszego szkieletu, alegorii śmierci), opisy
grzeszników, których bez
względu na status społeczny śmierć potraktuje jednakowo. Utwór
ma charakter parenetyczny (pouczający), stąd obecność w tekście
tzw. przykładów (egzempla). Rozpoczyna się dwiema
apostrofami, jedną do Boga, drugą do wszystkich ludzi. Narrator
ukazuje Śmierć jako potężną siłę królującą na ziemi,
zależną jedynie od Boga, która tylko raz została pokonana
(Zmartwychwstanie Chrystusa). Autor-narrator ciekawie wykorzystuje
motyw spotkania Polikarpa ze Śmiercią pozwalając mu ujść cało
po wysłuchaniu jej słów. Zamysł jest prosty, on jako
człowiek mądry i uznany powinien przekazać zdobytą wiedzę innym
ludziom - należy korzystać z życia nie tracąc z oczu
najważniejszego celu, własnego zbawienia. W Rozmowie...
ukazany jest
literacki obraz tańca śmierci – korowód grzeszników,
na czele którego jest śmierć zrodzona z grzechu
pierworodnego.
Więcej recenzji na temat "Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią"