Ten epos bohaterski jest jednym z największych dzieł w historii literatury. Opowiada o powrocie Odysa - jednego z wodzów
achajskich - z trwającej przez 10 lat wojny trojańskiej. Akcja rozpoczyna się na Itace, gdzie na
bohatera z utesknieniem czekają: jego syn Telemach i żona Penelopa. Pałac Odysa oblegają zalotnicym, którzy, sądząc że król nie wróci, ubiegają się o rękę Penelopy (a co za tym idzie, o jej posag). Telemach zniecierpliwiony sytuacją postanawia - za natchnieniem Ateny - wyruszyć na poszukiwanie ojca. Odyseusz tymczasem
przebywa na wyspie Ajai, więziony przez nimfę Kalypso (gr. kalypto - ukrywam). Z tej niewoli oswobadzają go bogowie poprzez Hermesa, który nakazuje nimfie uwolnić wodza. Odys odpływa na własnoręcznie wybudowanej tratwie, jest jednak ścigany gniewem Posejdona (jak dowiemy się z późniejszych retrospekcyjnych opowieście bohatera, Odys okaleczył cyklopa Polifema - syna boga mórz). W wyniku sztormu tratwa rozbija się, lecz Odyseusz ostatkiem sił i z pomocą sprzyjających mu bóstw dociera do kraju Feaków. Tam zostaje ugoszczony na dworze króla Alkinoosa, gdzie opowiada dzieje swojej wędrówki. Wreszcie Feakowie na nieco bajecznym okręcie odwożą bohatera na Itakę. Atena zmienia postać Odysa, aby nie został zbyt prędko rozpoznany, by wzmocnić efekt jego powrotu i ułatwić mu zwycięstwo nad gachami. Najpierw przebywa w Eumajosa, pasterza świń, następnie - już zidentyfikowany przez Telemacha, wyrusza do pałacu. Tam odbywają się zawody w strzelaniu z Odysowego łuku (zwycięzca dostaje Penelopę za żonę) - żadnemu z mężczyzn nie udaj się nawet napiąć cięciwy, dopiero żebrak, pod postacią którego kryje się Odyseusz, dokonuje tego czynu. Wtedy rozpoczyna się rzeź zalotników - wszyscy zostają wyrżnięci w pień. Bogini mądrości przywraca wodzowi jego dawny wizerunek i Penelopa rozpoznaje w nim swego męża. Następuje pogodzenie z rodzinami zamordowanych gachów (po krótkim buncie i walce).Przygody Odyseusza nie kończą się na ''Odysei''. Istenieje jeszcze cykl tzw. poematów homeryckich (przypisywanych Homerowi), które opisują dalsze losy bohatera.