Tom I. W gospodzie Pod Lutym (tzn. srogim) Turem w Tyńcu Maćko zBogdańca i jego bratanek Zbyszko opowiadali zgromadzonym ziemianom imieszczanom o słynnych polskich rycerzach i potężnym zakoniekrzyżackim, zagarniającym i pustoszącym polskie oraz litewskie ziemie.Maćko i Zbyszko pochodzili z Bogdańca, mieli swoje zawołanie: Grady! iherb Tępa Podkowa. W trakcie rozmowy przybył pachołek z informacją, żezatrzyma
się tu Anna Danuta, żona księcia Janusza Mazowieckiego, córkaKiejstuta.Księżna przybyła w nocy z dworkami i rybałtami, witana z szacunkiem.Czas umilała zgromadzonym dwunastoletnia lutnistka Danusia, śpiewającpiosenkę Gdybym ci ja miała... (49). Jeden z Mazurów wyjaśniłZbyszkowi, że owa piękna dziewczyna to córka Juranda ze Spychowa,potężnego komesa, którego żonę zabili Krzyżacy. Danusia jest obecniewychowanką księżnej Anny Danuty, Zbyszko żwawo poderwał się i złapał jąw ramiona spadającą z przechylającej się ławy, a potem ślubował jejwierność i zdobycie pawich czubów (tzn. zabicie Krzyżaków w odwecie zaśmierć jej matki).Następnego dnia orszak przybył do wspaniałego opactwa w Tyńcu. Tuwysłuchano opowieści brata Hidulfa o Walgierzu Wdałym. Był to bogatyhrabia i zdolny lutnista. Żył z ukochaną Helgundą bez ślubu. Za jejzdradę zabił ją i Wisława Pięknego, z którego rąk wyrwał grabstwotynieckie. Według Hidulfa, został za to potępiony (mimo że nie mógłwówczas oddać włości benedyktynom, bo jeszcze nie było ich w Polsce).Księżną powitali w klasztorze zakonnicy, sędziowie, szlachta. Podczasuroczystej mszy w tym wspaniałym miejscu Zbyszko modlił się o wojnę zNiemcami (chciał zdobyć pawie czuby). W czasie śniadania opat rozmawiałz gościem o krzyżackich występkach. Na pożegnanie księżna otrzymała odniego puszkę z palcem od nogi św. Ptolemeusza. W południe orszakwyruszy do Krakowa. Podczas wjazdu do miasta rycerze zdejmowali zbrojena prośbę gospodarza, na znak przybycia do przyjaciół.Podczas przejazdu z orszakiem Maćko i Zbyszko rozprawiali o Tyńcu irelikwiach. Naprzeciw siebie ujrzeli Krzyżaka. Zapalczywy Zbyszkowymierzył weń kopię, jednak atak został udaremniony przez Powałę zTaczewa, który właśnie towarzyszył posłowi Zakonu. Zbyszko nie chciałprzeprosić Lichtensteina, ten zaś postanowił zgubić młodzieńca. Powałazaprosił panów z Bogdańca w gościnę do domu przy ul. Św. Anny. Obajbyli zachwyceni Krakowem. Następnego dnia razem udali się na mszę.Rozmawiano o planach połączenia Polski z Litwą. W katedrze pojawiła siępara królewska. Królowa Jadwiga była otoczona wielkim szacunkiempoddanych.Zbyszko na prośbę księżnej usługiwał jej i Danusi, by przypodobać siękrólowi, jednak ten - dowiedziawszy się o ataku na posła - zdecydował ościęciu młokosa. Danusia i zgromadzeni prosili króla o łaskę -bezskutecznie, sąd podtrzymał stanowisko władcy. Atak na posła miał byćukarany. Skazańca pocieszali bliscy, a także sama Danusia.21 czerwca królowa zasłabła, niedługo póĽniej urodziła córkę. Niestety,13 lipca zmarło dziecko, a po czterech dniach matka. Kraków pogrążyłsię w żałobie, nie było sposobności prosić króla o łaskę dla Zbyszka.Po miesiącu przyszedł doń Maćko - okazało się, że został w drodzenapadnięty i postrzelony przez Niemców, list z wstawiennictwem księżnyZiemowitowej mu odebrano, życie ocalił mu Jurand ze Spychowa. Zbyszkonie przystał na plan Maćka, nie chciał uchodzić, by stryj oddał zańgłowę. Zachował się honorowo jak rycerz.W dniu wyroku, wobec zebranego tłumu Danuśka zawołała: Mój ci jest! Mójci jest! (168) i nakryła go nałęczką (chustką), co według staregoobyczaju oznaczało, że odtąd należy on do dziewczyny, a nie do kata.Ocalony i uradowany Zbyszko planował oświadczyny o rękę Danusi.Przybywali zacni rycerze, żeby go obdarować (Powała z Taczewa, ZawiszaCzarny, Paszko Złodziej z Biskupic). Otrzymał kropierz (okrycie koniabojowego) i miecz węgierski. Tymczasem Maćko coraz gorzej się czuł zpowodu grotu wbitego między żebra. Do Krakowa przybył Jurand, bynacieszyć się córką. Zbyszko postanowił prosić o jej rękę, aledowiedział się, że ojciec nie chce wydać jej za mąż. Jurand udał się zDanusią do Ciechanowa, zaś Zbyszko z coraz bardziej chorym stryjem - doBogdańca. Po drodze spotkali Zycha ze Zgorzelic. Zbyszko chętnierozmawiał z jego córką Jagienką. Podczas pobytu w Bogdańcu Jagienkadostarczyła im pościel i żywność, by znowu mogli rozpocząć normalnegospodarowanie. Było wiele okazji!do spotkań i rozmów. Dziewczynie imponował silny młodzieniec, który potrafił napiąć kuszę bez korby.Zbyszko wybrał się z widłami na polowanie na niedĽwiedzia, by zdobyćdla Maćka lecznicze sadło. W chwili zagrożenia pojawiła się Jagienka,który pomogła mu pokonać silnego zwierza. Maćko pił stopione sadło, aledolegliwości nasiliły się. Grot podszedł bliżej skóry i chory sam gosobie wyrwał. Potem szybko wrócił do zdrowia.Pewnego dnia Zbyszko i Jagienka udali się do Moczydołów na bobry.Jagienka sama wskoczyła do wody, by wyjąć upolowaną dużą sztukę.
Więcej recenzji na temat Krzyżacy Tom I