Przedmowa: Polska przedstawia obraz nędzy i rozpaczy po Kongresie Wiedeńskim. Senator Nowosilcow - współpracownik cara - po rozszerzeniu swojej władzy na między innymi Wilno rozpoczyna aresztowania studentów ze nielegalnych stowarzyszeń literacko-naukowych, aby zyskać uznaniecara. Kraje europejskie pozostają bierne, nie ingerują w sprawy Polski pod zaborem, zwłaszcza części pod wpływem rosyjskim. Według narratora boją sięcarskiej potęgi.Prolog: Cela klasztorna przerobiona na więzienną. Więzień, Anioł i duchy.Zapowiedź treści dramatu i zarzutów wobec krajów Europy zachodniej, orazzapowiedź wolności dla więźnia,
który budząc
się i zasypiając zastanawia sięnad tym, czy jego sen jest tylko snem. Duchy z jednej strony okazują sięaniołami, duchy z drugiej - demonami, walczącymi o duszę więźnia. Napis namurze głosi śmierć Gustawa i narodziny Konrada. Ma to znaczenie symboliczne:dla bohatera "Dziadów" oznacza transformacje z wczesnoromantycznego wtakiego o postawie narodowo-wyzwoleńczej.
Scena 1. (scena więzienna): Do cel trafia nowy więzień. Kapral - Polak wcielonydo sił rosyjskich, pozwala studentom spotkać się o północy w wigilijny wieczór,ze względu na śpiewy z kościoła za ścianą, które zagłuszą rozmowy. Więźniowienie zdają sobie sprawy za co zostali aresztowani, dopiero Tomasz (Zan) -założyciel stojący na czele Filomatów i Filaretów - wyjaśnia, że nie mazarzutów, a znaleźli się w więzieniu za sprawą Nowosilcova. Proponuje, bypoświęcić jego i kilku towarzyszy jako kozły ofiarne, aby ocalić resztę. Skarżąsię na okropne warunki ich przetrzymywania. Sobolewski opowiada historię, któraprzydarzyła mu się za murami więzienia: w czasie mszy pod kościołem ładowanostudentów do kibitek. Najmłodszy miał dziesięć lat. Janczewski, gdy znalazł sięw swoim wozie uniósł czapkę i trzykrotnie krzyknął "Jeszcze Polska niezginęła" narażając się, lecz dodając otuchy narodowi. Wasilewski umierałtargany do wozu z rękoma rozkrzyżowanymi jak na krzyży. Obie te postawy sąaprobowane i stanowią potwierdzenia dla prometeizmu jednostek i narodupolskiego, który był widoczny w przedmowie. Przeciwstawiona zostaje im postawaKsawerego, który stchórzył - popełnił samobójstwo nim go aresztowano. Bajka Żegoty opowiada o diable, który zakopał ziarna dla Adama i Ewy myśląc, że w tensposób pokrzyżuje boże plany, nieświadomie pomagając ludziom; wyrażając tymsamym nadzieję na to, że car też popełnia błąd aresztując studentów. Piosenki Jankowskiego, Feliksa i Konrada(prawdopodobnie więźnia z Prologu) traktują ozemście na carze. Pieśń Jankowskiego jest bluźniercza, lecz Konrad wstawia sięza obrażaną Marią. Feliks śpiewając wyraża nadzieję na to, ze każde jegodziałanie potem przyczyni się do śmierci cara. Ostatni - Konrada, jestnajbardziej bluźniercza (tzw. "Mała improwizacja") i wywołuje protestKs. Lwowicza. Spotkanie przerywa przybycie runta.Scena 2.(Wielka improwizacja): Konrad pozostał sam w celi. Mówi o samotności,która mu nie przeszkadza - przywykł do niej. Wie, że nikt nie może zrozumiećjego pieśni, ponieważ są zrozumiałe tylko dla Boga i Natury. Słowa, którychużywa do tworzenia zniekształcają znaczenie, dlatego pieśń jest wyraźna tylkowtedy, kiedy płynie w myślach artysty. Konrad w swojej pysze posuwa się dostwierdzenia, że jest tak mocny, że może dzięki swej poezji stworzyć dziełowiększe od Boga. Nigdy nie czuł większej siły - wyzywa Boga na pojedynek nauczucia, a nie jak było w przypadku walko z Szatanem - na rozumy. RozkazujeBogu, by przekazał mu rząd dusz na jego rodakami - to pozwoliłoby mu stworzyćdzieło większe niż świat. Nie otrzymuje wizji od Boga. Zaczyna bluźnić, a zakażdym bluźnierstwem coraz bardziej rozjusza demony. Szatan dokańczając zaniego zdanie nie pozwala mu wypowiedzieć słów, które zgubiłyby Konradabezpowrotnie.Scena 3.(Egzorcyzmy Ks. Piotra): Ksiądz wchodzi do celi Konrada, który osłabł.Wyprasza wszystkich i rozpoczyna egzorcyzmy. Konrad okazuje się być opętanymprzez Ducha, który po wielu modlitwach zdradził księdzu informacje o innymwięźniu, którymożeniedługo umrzeć. Zjawa wkrótce ucieka, a Ks. Piotr radziKonradowi, żeby się modlił za swoja duszę. Chór aniołów pomaga mu, prosząc ołaskę i zbawienie, mimo jego bluźnierstw.Scena 4.(Widzenie Ewy): Ewa rozpoczyna wieczorne modły. Wnosi o zbawienie dlastudentów, zwłaszcza dla jednego, którego widziała - Konrada. Zostaje jejzesłane widzenie Madonny z dzieciątkiem rzucającym jej kwiaty, Jest to nadziejdla zniewolonego narodu - wizja zwycięstwa. Kwiat - Róża, obiecuje Aniołom, zezaopiekuje się niewinną duszą Ewy.Scena 5.(Widzenie Ks. Piotra): Ks. Piotr wznosi modły do Boga i zostaje muzesłane widzenie (nie stało się tak w wypadku Konrada, który bluźnił. Ksiądzwidzi kibitki jadące Drogą Krzyżową zakończoną za Sybirze. Jedno z dzieciucieka. Zaborcy są porównani do ludzi, którzy zgubili Chrystusa, a Francja doPiłata, który został zmuszony do bierności. Zbieg staje się wyzwolicielemnarodu o tajemniczym imieniu "Czterdzieści i cztery". Aniołowiezabierają duszę księdza do nieba.Scena 6.(Sen Senatora): Diabły zsyłają Nowosilcowowi sen, w którym najpierwdostaje tytułu i odznaczenia od cara, a potem traci popularność. Ujawniają sięobłuda, nikczemność i karierowiczostwo Senatora.Scena 7.(Pan Senator): Senator pije kawę, a dwóch sługusów - Pelikan i Doktor(ojczym Słowackiego) płaszczą się przed nim. Przerywa im Pani Rollisonowa,która przychodzi błagać o ułaskawienie syna i ksiądz. Senator lży ich, wyśmiewai na koniec oboje każe zamknąć, lecz już po ich wyjściu. Podobnie czyni zDoktorem, który chciał wpaść w jego łaski. Scena 8.(Bal): Podczas balu Polacy ironicznie pochwalają poczynania Senatora, ajego zwolennicy są oburzeni wymieszaniem klas podczas uroczystości.Scena 9.(Noc Dziadów): Guślarz i Kobieta na cmentarzu przywołują widmo. Po jegozniknięciu na horyzoncie pojawiają się kibitki z więźniami. Pośród nich jeden(w domyśle Konrad) cały poraniony o jedną szczególną rana na głowie.Okaleczenie jego symbolizuje grzech od którego może go uwolnić tylko Bóg lubśmierć. Walką którą stoczył nie skończyłaby się dla niego pomyślnie, gdyby nie jegowstawiennictwo za Marią w 1. scenie, modlitw Ewy i egzorcyzm Ks. Piotra.
Opublikowano dnia:
grudnia 05, 2006
Więcej recenzji na temat Dziadów częśc trzecia