Romans
Teresy Hennert Zofii Nałkowskiej to nowoczesna
powieść psychologiczna z okresu dwudziestolecia
międzywojennego,
z ogromnym artyzmem i przenikliwością
ukazująca skomplikowane relacje panujące w zamkniętym kręgu
postaci należących do elit ówczesnej Warszawy. Postaci te
połączone są siateczką związków rodzinno-towarzyskich, a
powieściowe zdarzenia konfrontują je podczas cyklu spotkań w
restauracjach, na konkursach hippicznych, rautach czy
kameralnych wizytach.Dla autorki Granicy niezwykle ważna
jest psychologia interpersonalnych kontaktów i to właśnie
one stały
się przedmiotem analizy w Romansie
Teresy Hennert.
Powieściowe relacje między mężczyznami a kobietami to w
przeważającej mierze związki miłosne, ale nie tylko.
Tytułowa bohaterka utworu, Teresa Hennert, utrzymuje
specyficzne kontakty z trzema mężczyznami. Ich drogi życiowe
łączą się w sposób szczególny. Teresa, żona Józefa Hennerta,
przyjmuje w swoim domu byłego kochanka – Sednowskiego,
ponieważ prowadzi on wspólne interesy z jej mężem. Jak na
ironię, Hennert wzbogacił się dzięki odszkodowaniu Teresy za
jej niechlubną przeszłość. Trzecim mężczyzną w życiu Teresy
jest pułkownik Omski, którego kochanką zostaje prawieże pod
okiem męża. Oczywiście Józef także zdradza żonę, ale powieść
pokazuje, że niewierność małżeńska zostaje usankcjonowana,
pod warunkiem zachowywania dyskrecji i odpowiednich pozorów
towarzyskich.
Należy zaznaczyć, że głównej bohaterce nie udzielono w
utworze głosu. Czytelnik nie zna jej punktu widzenia, uczuć
ani myśli. Jej charakterystyka odbywa się poprzez reakcje
innych na jej osobę. Jest ona obiektem zaborczej miłości
Omskiego, która ją uprzedmiotawia. Być może takie ukazanie
Teresy odzwierciedlać ma przekonanie autorki o nierówności
społecznej kobiet i mężczyzn, pewnym upośledzeniu płci
pięknej, odmówieniu jej prawa do przeżywania życia na równi
z mężczyznami. Stąd też Teresa nie jest równorzędną
partnerką pułkownika. Nie ma między nimi prawdziwej rozmowy,
odbywającej się na takiej samej płaszczyźnie, podobnie jak
nie ma takich rozmów pomiędzy nią a jej mężem. Omski jest
wobec Teresy agresywny, chce ją posiąść na wyłączność. Nie
wystarcza mu jej ciało, pragnie także jej duszy.
Nic dziwnego, że taka miłość musi prowadzić do zniszczenia,
do zagłady. Ich związek prowadzi do śmierci. Omski zabija
Teresę, a potem siebie. Motywację psychologiczną czynu
pułkownika odnaleźć można w relacjach panujących między jego
rodzicami. Ojciec-sadysta zdradzał i poniżał jego matkę, a
jednak ona go kochała i ciągle znosiła nowe upokorzenia. To
dzieciństwo Omskiego zaważyło również na jego kontaktach z
narzeczoną - Basią Olinowską. Wychowywana we dworze na
Kresach, doświadczała miłości i ciepła rodzinnego, którego
jemu tak bardzo brakowało. Dlatego tak go wtedy pociągała. W
momencie, kiedy utraciła rodziców i dom, jego uczucie
wygasło. Poprzez porzucenie Basi na rzecz Teresy Nałkowska
demaskuje to, co przez kobiety przeżywane jest w sposób
najbardziej dojmujący: świadomość własnej wymienności,
zamienności. Co prawda Teresa także wymienia kochanków, ale
ona jako kobieta ponosi za swój błąd okrutną karę.
Bibliografia:
I Teksty literackie:
Z. Nałkowska, RomansTeresy Hennert, Wrocław 2001.
II Teksty krytyczne:
B. Smoleń, Płeć i śmierć,
eadem, Ciało, płeć,
literatura.
Wpisz streszczenie w tym
miejscu.