Hierarchia wartości barokowego Sarmaty była podobna, ale
tylko w założeniach. Staropolscy Sarmaci uważali, że wywodzą
się od
prehistorycznego ludu Sarmatów, zamieszkującego w IV-II wieku przed naszą erą
tereny między dolną Wołgą, a Donem. Jednak z pojęciem sarmatyzmu kojarzy się
również swoisty sposób bycia: rubaszność, bujność obyczaju, a także mentalność
polskiej szlachty. Cechowali się oni odwagą, walecznością, rycerskością oraz
wspaniałomyślnością. Za najważniejszą cechę Sarmaty uważano pobożność. Sarmata
był rycerzem wciąż gotowym do walki w obronie chrześcijaństwa. Przez wiele lat
zjawisko sarmatyzmu było oceniane negatywnie, jedynie jako przejaw szlacheckiej
megalomani, prowadzący do upadku sztuki i literatury. Jednak sarmatyzm to
jedyny, rdzennie polki nurt kulturowy, który nie ma swojego odpowiednika
nigdzie na świecie, choćby dlatego wart jest uwagi. Z drugiej zaś strony, mimo
niewątpliwej oryginalności, sarmatyzm jest nurtem, dzięki któremu w Polsce
została podtrzymana tradycja antyczna. Dziełem, które zrodziło się na tym
nurcie są na przykład „Pamiętniki” Jana Chryzostoma Paska-typowego Sarmaty. Zawierają
przygody wojenne oraz opis obyczajów szlacheckich. Już w pierwszej części jest
ukazany stosunek Polaków-żołnerzy do walki o dobro kraju. Szlachcic walczy
dzielnie, ale zapału do walki dostarcza mu jedynie ambicja osobista i chęć
zdobycia łupów. Sam Pasek nie kryje się z tym, że przyczyną udziału w wyprawie
do Danii była tylko ciekawość i żądza przygód. Sarmatę cechuje zaściankowy
patriotyzm. Polskę poczytywał jako naród wybrany, na inne patrzył z góry. Autor
myśli kategoriami przeciętnego szlachcica. Toteż ucisk i niewolę chłopa uważa
za naturalny stan rzeczy. Uważał również, że tylko szlachta jest godną
przedstawicielką narodu, czyżby zatem życie szlachty nacechowane było tylko
troską o dobrobyt i korzyści materialne? Jednak nie ulega wątpliwościom, że
Pasek we wspaniały sposób przybliżył ówczesnego Sarmatę jako zawadiakę i
hulakę, który łatwo ulegał emocjom.
Emocjom
ulegał także następny typ mężczyzny, a mianowicie romantyk. Przykładem może być
Werter z „Cierpień młodego Wertera” J. W. Goethego. Powieść dzięki
odzwierciedleniu nastrojów ówczesnego pokolenia zyskała bardzo szybko światowy
rozgłos i wielu naśladowców. Młody, niezależny materialnie Werter, którego nie
pociąga świat kariery, interesów i pozycji towarzyskich tęskni do naturalności,
spontaniczności, a jego niezwykle delikatna dusza pragnie zaznania wielkiej
miłości. Werter to młodzieniec, który kieruje się uczuciem. Do ludzi i świata
podchodzi w sposób głęboko emocjonalny, a wszystko przeżywa niezwykle silnie,
często wzrusza się i tonie we frazach. Jest obdarzony szczególną zdolnością
odczuwania natury i podatnością na zmiany, jakie w niej zachodzą. W jego duszy,
jak w przyrodzie dominują nastroje pogodne-wiosenne i ponure-jesienne. Gdy jest
szczęśliwy mówi: „przedziwna pogoda ogarnęła mą duszę, podobna tym słodkim
rankom wiosennym, których używam całym sercem”, kiedy ogarnia go coraz większa
melancholia i cierpienie wyznaje: „tak, tak jest, gdy przyroda skłania się ku
jesieni, jesień staje się i we mnie i dokoła mnie. Moje liście żółkną, a liście
sąsiednich drzew już dawno opadły”. Miłość, która przeżywa, to siła budująca i
niszcząca zarazem. Choć nadaje sens życiu i stanowi jego wartość, jest ona
niespełniona i staje się bezpośrednią przyczyną jego nostalgicznego cierpienia.
Zatem bohater romantyczny jest niezwykle uczuciowy i skłonny do częstych
refleksji. Świat stanowi dla niego więzienie, które ogranicza czowieka i
niszczy jego indywidualność. Weltschmerz, na który cierpi, powoduje, że nie
może sobie znaleźć stałego miejsca.
Następcą romantyka w literaturze światowej jest pozytywista.
Człowiek skupiony wobec takich ideałów jak altruistyczna praca organiczna czy
też praca u podstaw. I trudno w takiej sytuacji nie mówić o wspaniałym
Wokulskim i chociażby o doktorze Judymie. Jajednak wolę się skupić na bohaterze,
którego spopularyzowała kultura amerykańska i tamtejszy przemysł filmowy. Zdolność
latania, nieśmiertelność czy też ponadprzeciętna siła to tylko niektóre z cech
Superbohatera. Taka postać to ucieleśnienie marzeń milionów nastolatków na
całym świecie. Zarówno Batman, jak i Spiderman, a także setek innych bohaterów
komiksów opierają się na prostym schemacie. Na co dzień zwykły człowiek, a pod
maską pająka, bądź nietoperza przeistacza się w herosa walczącego z całym złem
świata i oczywiście zwycięża. Nikt jednak nie wie, kim jest ów Superbohater. Jasne
założenia akcji i atrakcyjna fabuła sprawiają wciąż wysoką popularność komiksów
i samych Superbohaterów.
Podsumowując, w literaturze, choć właściwie nie tylko w niej
można znaleźć różnorodną ilość bohaterów męskich, począwszy od adama-ojca
dziejów, walecznego rycerza, broniącego ojczyzny i króla, a następnie
rubasznego Sarmatę, melancholijnego romantyka, pozytywistę, Superbohatera
współczesności. Jednak należy pamiętać, że to nie wszyscy. Kończąc chciałabym
zastosować parafrazę słów wybitnego poety, zatem „Mężczyźni, mimo tak wielkiej
płci waszej zalety, wy rządzicie światem, a wami kobiety”.
Więcej recenzji na temat Matura ustna język polski cz.2