POZYTYWIZM W POLSCE I W EUROPIE
1. Pozytywistyczny spór z romantyzmem.
· krytykowanie ciągłego
podejmowania walki narodowowyzwoleńczej bez oglądania
się na jej koszty zbiorowe
· krytykowanie irracjonalizmu i braku zaufania do nauki, a także przyznawania pierwszeństwa uczuciu i intuicji
· zrozumienia nie znalazł też kult indywidualności oraz przypisywanie cech szczególnych jednostkom
· odrzuca się teorię natchnienia, przyznawania poezji najwyższej rangi, powoływanie się na istnienie rzeczywistości fantastycznej
· czerpie się z romantycznych przemyśleń na temat roli narodu polskiego w historii (np. H.Sienkiewicz w Trylogii), wzorów umiłowania ojczyzny, wpływów zrywów narodowowyzwoleńczych w kształtowaniu solidarności zbiorowej (np. E. Orzeszkowa „Nad Niemnem”)
2. Wiek XIX wiekiem pary i elektryczności :
wpływ wynalazków na poglądy pozytywistów – optymizm, człowiek ma
możliwość uczynienia świata lepszym dla swoich potomków
filozofia pozytywna Augusta Comte’a – potrzeba działań praktycznych,
prowadzących do realnych efektów, zaufanie wobec nauki, odrzucanie religii
jako światopoglądu niezgodnego z założeniami naukowców
myśl Comte’a rozwinięta przez Johna Stuarta Milla, Herberta Spencera i
Tomasza Buckle’a :
§ Scjentyzm (zaufanie do prawa naukowych_
§ Ewolucjonizm (teoria powszechnego postępu)
§ Organicyzm (podobieństwo organizmów przyrodniczych i społecznych)
§ Agnostycyzm (niepoznawalność istoty bytu)
§ Utylitaryzm (pożytek ogólny, szczęście jednostek i zbiorowości)
3.
Pozytywizm w Polsce :
pozytywizm rozumiany jako zestaw postulatów do praktycznej realizacji
praca organiczna ( wezwanie do działań jednostek i warstw społecznych na rzecz organizmu, czyli państwa) :
§ emancypacja kobiet
§ poprawa sytuacji społecznej Żydów
§ tolerancja
§ liberalizm
§ demokratyzm
o praca u podstaw (wezwanie do działań na rzecz najniższych warstw społecznych tj. chłopów i biedoty miejskiej)
o pozytywizm warszawski – zabór rosyjski centrum życia intelektualnego i artystycznego
§ pokolenie wychowanków Szkoły Głównej (B.Prus, H.Sienkiewicz, A.Świętochowski)
§ czasopisma metodą propagandy (Przegląd Tygodniowy A.Wiślickiego. „Ateneum” P. Chmielewskiego, Prawda A. Świętochowskiego)
§ tajny społeczny ruch oświatowy (nielegalne lekcje języka polskiego, Tajne Towarzystwo Oświaty Narodowej, Uniwersytet Latający)
4. Program literacki polskiego pozytywizmu :
o problem społecznej użyteczności literatury
o batalia o powieść
o dyskusja z tradycją romantyczną
o zakwestionowanie rangi poezji lirycznej
5. Lata 80. XIX wieku fazą największych sukcesów polskiego romantyzmu :
poetyka powieści realistycznej ( „Lalka” B. Prusa, „Nad Niemnem”
E.Orzeszkowej) oraz liczne nowele i opowiadania (M.Konopnicka,
H.Sienkiewicz)
pojawienie się powieści historycznej (H.Sienkiewicz Trylogia)
naturalizm nowym kierunkiem światopoglądowym – powieści i nowele G.Zapolskiej oraz A.Dygasińskiego
6.Pozytywizm w Europie :
powieść „Komedia ludzka” Balzaca odzwierciedleniem społeczeństwa
francuskiego pierwszej połowy XIX wieku
twórczość Ch.Dickensa obrazem XIX-wiecznego społeczeństwa miejskiego i
biedoty miejskiej
Lew Tołstoj – przenikliwa diagnoza przyczyn upadku kultury europejskiej;
§ Winą jest brak wiary religijnej i trwałych zasad moralnych, rozpad więzi międzyludzkich, brak poczucia wspólnoty
powieść psychologiczna F. Dostojewskiego
§ duchowe rozterki
§ poszukiwania drogi życiowej
§ złożoność ludzkiej psychiki