Rewizjonizm - dążenie do zmiany określonego stanu rzeczy lub poglądów. To ponowne rozpatrywanie
ustalonych wniosków, ocenianie faktów według innych kryteriów. Rewizjonizm danego zagadnienia następuje po pewnym czasie, najczęściej po jednym lub więcej pokoleń. Miał on też wiązać litraturę z historią, w poezji zaś wpisywał człowieka współczesnego w kulturę, historię (a nie tylko wiązał go z teraźniejszością). To przyczyniło się do rozwoju powieści historycznej.
Twórczość Teodora Parnickiego (1908 - 1988)
Początkowo wielkie nadzieje wiązał z rewelacjami psychoanalizy, dotyczącymi źródeł i charakteru przeżyć wewnętrznych jednostki. Sądził, że psychoanaliza zastosowana w badaniach historycznych, przyczyni się do wyjaśnienia motywów działania wybitnych jednostek, wpływających na losy świata. Ślady tych przekonań można odnaleźć w wielu utworach, a dotyczą one głównie zmian narracyjnych (np. monologu), powtarzających się wątków i motywów literackich ("kompleks mieszańca", "bękarta", sny i halucynacyjne wizje). Twórczość Parnickiego naznaczona jest poszukiwaniem nowej formy powieści historycznej.
Jego powieści uderzają rozległością czasową opisywanych wydarzeń (od I wieku do współczesności), ale także terytorialną (od Azji do Ameryki Południowej). Układają się one w dwa cykle:
- pierwszy to "Twarz księżyca" (1961 - 67) ukazujący przenikanie się kultur Bliskiego Wschodu z kulturą łacińską, tradycji hellenistycznej i rzymskiej z pierwotnym chrześcijaństwem,
- drugi to "Nowa baśń" (1962 - 70) dotyczy wydarzeń od X wieku do wyprawy Wikingów odkrywających Amerykę przed Kolumbem. Pojawiają się tu wydarzenia polskie - częściej jednak na wielkim tle porównawczym.
Do powieści fantastyczno - historycznych należą dzieła "Labirynt" (1964), "Przeobrażenia" (1973). Autor stosuje tutaj chwyt pisarski dotyczący "bocznych dróg historii" - zdarzeń rzeczywistych i złożonych, które nie mają swoich "dalszych ciągów". "Co by było gdyby..." jako punkt wyjściowy fabuły powieściowej, otwiera możliwości fantazjotwórstwa w powieści historycznej, domysłów, przewidywań itp.
Odrębność światów powieściowych Parnickiego polega na tym, że ogranicza, a czasem całkiem rezygnuje z klasycznych wątków - nie ma opisów bitew, pokazujących dzielność i siłę bohaterów, brak historii romansowych. Jeśli natomiast tematem jest miłość ("Tylko Beatrycze"), to jej ujęcie jest raczej fantazją, grą w wyobraźni bohatera.
Pozbawienie powieści wątków przygodowych zmusiło autora do zastąpienia ich innymi wątkami o podobnych funkcjach (dociekanie - rodzaj śledztwa). Niekiedy takie śledztwo dąży do rozwikłania tajemnic własnej psychiki. Ważną rolę przypisuje się postaciom wyjątkowym, aktywnym, narzucającym innym swoją wolę, skrywających jakieś tajemnice. Wynika to najczęściej z kompleksu mieszańca - "obcego wśród obcych", uparcie dążącego do zapanowania nad innymi, którzy nim pogardzają.
Parnicki opiera fabułę nie tylko na źródłach historycznych, ale również na podaniach, legendach i domysłach. Każde z tych źródeł zostało przez kogoś kiedyś napisane, więc jest w pewien sposób subiektywne. Prawda w powieściach Parnickiego jest więc rzeczą względną, daleką od obiektywizmu, dążącą do poznania. Wydobywa na plan pierwszy sferę duchową - kulturę jako nadrzędną, scalającą przeszłość z teraźniejszością, eksperymenty z czasem powieści, narracją, sposobami budowania postaci, zajmuje ważne miejsce w przemianach powieści polskiej, łączy on samo odtwarzanie przeszłości z eksperymentem artystycznym.
Twórczość Hanny Malewskiej (1911 - 1983)
Szeroka analiza historii greckiej, rzymskiej, angielskiej i polskiej - zmierza do określenia roli jednostki w przemianach, zwłaszcza w momentach przełomowych, kiedy uzewnętrzniają się sensy etyczne postaw jednostkowych. Jej "Listy staropolskie z epoki Wazów" (1959) zapowiadały jej rezygnację z fikcji literackiej na rzecz dokumentu. "Labirynt. LLW, czyli co się może wydarzyć jutro" (1970) otwiera nową możliwość - charakterystycznej odmiany nadfikcji, pochodzącej z przeszłości, pozwalającej przewidywać bieg wydarzeń - w tej powieści chodzi o przyszłe losy cywilizacji śródziemnomorskiej. Inne utwory to:
- Przemija postać świata (1954),
- Sir Tomasz More odmawia (1956),
- Opowieści o siedmiu mędrcach (1959),
- Panowie Leszczyńscy (1961).
Twórczość Juliana Stryjkowskiego
Głównym tematem jego prozy są obyczaje i kultura diaspory żydowskiej na ziemiach polskich. W kategoriach wierności i zdrady życia religijnego kształtują się postawy bohaterów powieściowych: przemiany cywilizacyjne powodują odchodzenie od gminy, wspólnoty, nakazów wiary. "Głosy z ciemności" (1943-46), "Austeria" (1966), "Sen Azrila" (1975) chociaż opierają się na rekonstrukcji przeszłości, są wspomnieniami autora lub "pamięci środowiska".
Twórczość Karola Bunscha (1898 - 1987)
Jego twórczość wyrasta z tradycji Sienkiewicza. Przez powieść promieniuje popularyzacja historii. Adresowana jest do czytelników, których w fabułach interesują przygoda, częste zwroty akcji, zwycięstwa szlachetnych i klęski złych ("Dziki skarb" (1945), "Ojciec i syn" (1946)). Jeżeli bohaterowie ponoszą klęskę, to po ich stronie zawsze stoi zwycięstwo moralne ("Zawisza Czarny" (1958), "Wywołańcy" (1958), "Rok tysięczny" (1961")).