Czas w utworze epickim:
Rozpatrując problem konstrukcji czasu
w utworach epickich można wyróżnić:
- przedstawiony czas zdarzeń,
- czas przedstawienia sytuacji narracyjnej,
- czas przedstawienia sytuacji odbioru.
Ostatnia sytuacja pojawia się wówczas, gdy została określona nie tylko sytuacja nadawcy tekstu (narratora), ale także odbiorcy. Ponadto uczniowi klasy V wskazać trzeba związek między płaszczyzną zdarzeń a płaszczyzną narracji, gdzie czas narracji jest późniejszy od czasu zdarzeń. Struktura czasu w utworze epickim obejmuje związki między postaciami, zdarzeniami i sytuacją narracyjną. Czas zaś jest wartością umowną.
Wykorzystując dystans czasowy wobec zdarzeń, narrator cofa czas lub przywołuje czas miniony w ujęciach retrospektywnych i wybiega myślą naprzód, zapowiadając wydarzenia, które dopiero nastąpią. Czas pozwala na kształtowanie idei utworu i jego wymowy filozoficznej. Dysponuje dystansem (zwykle późniejszym od czasu wydarzeń), pozwala na podkreślenie ukrytych sensów dzieła.
Szkolne próby określenie gatunku:
Celem tego rozdziału jest przedstawienie sugestii, jak przeprowadzić lekcję podsumowującą cechy gatunkowe noweli. Tematy takich lekcji skupiać się będą wokół zagadnień narratora i narracji oraz związku tytułu z konstrukcją noweli. Najczęściej wykorzystywane utwory to: "Dym", "Katarynka", "Kamizelka". Pracę nad nowelą powinny zamykać ćwiczenia kontrolne zmuszające ucznia do uruchomienia całego arsenału wiedzy o tym gatunku, a u ich podstaw będzie się znajdować troska o kształcenie czynnych postaw wobec utworu.
By dziecko zrozumiało mit:
Język mitu (z gr. opowiadanie) jest konkretny i obrazowy. Nie jest gatunkiem literackim, ale pozostaje w związkach z literaturą. Opowiadanie mityczne można więc nazwać podgatunkiem, stanowiącym relacje o bogach i ludziach, posiadającym elementy fantastyki i cudowności. Wiąże się on z tworzeniem wzorów osobowych i wzorów zachowania, które apelują nie do wiedzy, ale do pewnego rodzaju emocji.
Podział mitów:
- kosmogeniczne - o powstaniu świata,
- teogeniczne - o powstaniu bogów,
- bohaterskie,
- kalendarzowe - o cyklicznych zmianach w przyrodzie.
Mity miały charakter sakralny. Mówiły także o normach i nakazach. W naszej kulturze mit jest ciągle żywy, przedstawia pewne sytuacje egzystencjalne, które mogą powtarzać się zawsze, jest ponadczasowy i uniwersalny.
Zawiera w sobie elementy o charakterze symbolu, skrótu czy znaku. Najprostszym tego przykładem jest personifikowanie pewnych pojęć, np. Wertera - miłość. W procesie edukacji ważne jest zrozumienie istoty mitu (w końcu to symbol). Uczniowie powinni odczuć różnicę między mitem a baśnią, legendą a podaniem.
Jednym z ćwiczeń jest pisanie mitu przez dzieci, które nie znały teoretycznych podstaw. Warunkiem było jednak stworzenie najpierw sytuacji mitorodnej (np. pokazanie odpowiedniego filmiku). Praca nad mitem jest trudna i wymaga cyklu lekcji. Należy odwoływać się do wiedzy uczniów wyniesionej z lekcji historii, własnych poszukiwań lub telewizji. Dobrym ćwiczeniem jest lektura kilku mitów równocześnie. Można przeprowadzać pracę w grupach lub indywidualnie. Uczniowie otrzymują teksty i zaznaczają to, co jest w nich prawdopodobne i nieprawdopodobne. Walorem mitu jest niewątpliwie brak obecności natrętnego dydaktyzmu (obecnego w baśni).