.
Jak wprowadzić dziecko w świat prozy?
Powered by Profi-Lingua
Dzieci spotkały się już z epiką poznając baśń (obrazowanie fantastyczne), jednak dzieci w wieku 10-12 lat
cenią sobie przede wszystkim prawdę o świecie, szukają konkretów i realizmu w sztuce. W klasie V trzon kanonu stanowią podanie, mity i nowele. Poznają także nowatorską powieść "Cyryl, gdzie jestes?". Wcześniej spotkali się z obrazowaniem groteskowym i surrealistycznym ("Akademia Pana Kleksa" oraz "Ferdynand Wspaniały"). Materiał sprzyja przyswajaniu wiadomości z poetyki opisowej, związanych z budową dzieła literackiego (zdarzenia, postacie, czas, akcja, narrator, przestrzeń).
Szczególnie ważne jest uświadomienie uczniom pojęcia fikcji literackiej. Jeśli chodzi o mity, nauczyciel powinien nie tylko zapoznać uczniów z ich odpowiednią liczbą, co uświadomić pewne mechanizmy rządzące gatunkiem. Trudnym zagadnieniem będzie groteskowa wizja świata (czemu służy takie obrazowanie, związek groteski i świata realnego) istniejąca w pewnych utworach. Jednak jeśli nie zaczniemy jak najwcześniej uczyć kontaktu z tego typu utworami, uczeń nigdy nie zrozumie Witkacego czy Schulza, Gombrowicza czy Różewicza. Proponowane formy pracy wyrastają z czynnej postawy ucznia wobec utworu i wiążą się z nauczaniem przez działanie.
Nowela
Wyróżnia się wysokim stopniem ograniczeń konstrukcyjnych. Jest to "krótki utwór epicki prozą wyrosły z opowiadania o konstrukcji dramatycznej" (T. Cieślikowska). Zadaniem polonisty jest pokazanie związków konstrukcji noweli z dramatem i określenie cech dystynktywnych, decydujących o specyfice gatunku. Uświadamiać będziemy nie tyle cechy zbliżające nowelę do dramatu, ale to, co składa się na "dramatyczną" konstrukcję akcji i fabuły.
Zadaniem nauczyciela będzie wskazanie cech gatunkowych noweli, więc jej zawartości strukturalnej i reguł rządzących gatunkiem. Przedmiotem analizy są nowele z drugiej połowy XIX wieku, więc przedmiotem badań będzie też z pewnością narracja trzecioosobowa przezroczysta. Sceniczny sposób obrazowania widoczny jest w noweli Prusa "Z legend dawnego Egiptu" (kształt zbliżony do tragedii antycznej).
Zagadnienia warte omówienia:
- konstrukcja fabuły oparta na linii "od konfliktu do jego rozwiązania",
- dramatyczna konstrukcja wymaga ograniczonego czasu relacji,
- silna intensyfikacja czasu fabuły i akcji,
- relacja narratora (sposób pośredni lub bezpośredni).
Przestrzeń literacka
Rozumiana jest jako kategoria strukturalna zawierająca wyobrażenia przestronne pozwalające na umiejscowienie i określenie postaci, zdarzeń i sytuacji świata przedstawionego. Czas i przestrzeń dopełniają się wzajemnie ("kim jestem?"). Baśń posługuje się nieokreśloną przestrzenią (olśniewające zamki, przestrzeń idealna należąca do innej sfery, zamknięta w sobie i izolowana). W podaniach pełno jest miejsc tajemniczych (jaskinie). Zupełnie inną przestrzenią posługuje się nowela XIX - wieczna: pospolita powszedniość, wierne odbicie rzeczywistości, ciasne przestrzenie mieszkania czy salonu, gdzie czas się zatrzymuje, a dni są podobne jeden do drugiego.
Program sugeruje omawianie przestrzeni wskazując na jej rolę i funkcję w obrębie utworu (12-latek chętnie podporządkuje te rozważania kategorii bohatera). Nowela XIX-wieczna z jej klarowną budową - czas i przestrzeń:
- współtworzy konstrukcję świata przedstawionego, określa jego związek z rzeczywistością pozaliteracką,
- kształtuje dystans narracyjny, zaznacza jego zmienność,
- służy charakterystyce bohatera, istnieje obiektywnie i niezależnie od niego.
Prezentacja przestrzeni może być dokonana bezpośrednio - drogą opisu, bądź pośrednio -drogą dociekań czytelnika. Chodzi o umiejętność czytania pośrednio, często konstrukcji czasu i przestrzeni trzeba się po prostu domyślać.
Przestrzeń zawiera się w trzech płaszczyznach:
- opisu,
- scenerii,
- sensów naddanych.
Znane jest posługiwanie się przestrzenią, by przekazać informacje o bohaterze (tzw. miejsca mówiące), sceneria odgrywa ważną rolę, uczeń powinien zadać sobie trud odczytania jej. Sceneria zawsze podporządkowana jest zjawiskom nadrzędnym, tj. zdarzeniom, przeżyciom postaci. Podstawowa funkcja scenerii wiąże się zatem z jej siłą prezentacyjną.
Płaszczyzna sensów naddanych zaś wskazuje często na możliwy do odczytania metaforyczny sens przestrzeni, np. niemożność opuszczenia domu czyni z budynku symbol więzienia, zamknięcia. Płaszczyzna scenerii informuje wprost, płaszczyzna sensów naddanych wskazuje na przestrzeń jako metaforyczny wykładnik dzieła.
Przestrzeń może stanowić kategorię interpretacyjną, wszelako w różnych utworach zajmuje różne miejsce. By uczniom klasy V przybliżyć to pojęcie, dobrze byłoby zacząć od przestrzeni dobrze im znanej - przestrzeni dzieciństwa, także dlatego, że jest to konstrukcja wyraźnie zarysowana. Zamiast zwyczajowego pytania o miejsce akcji warto przyjrzeć się funkcji przestrzeni - może się ona znacznie przysłużyć rozumieniu istoty utworu.
"Katarynka" jako źródło informacji o bahaterze:
Rozdział zawiera różne propozycje dydaktycznych rozwiązań lekcji i ww. tematyce:
- wyruszenie w miasto i poszukiwanie starych kamienic, fotografowanie ich i potem układanie wg schematu: dom (pionowo), ulica (poziomo), czyli tworzenie przez uczniów fotogramów. Ćwiczenie polega na obserwacji przestrzeni, zapisywaniu jej elementów i określeniu sensów naddanych, np. piwnica to chłód i zimno, smutek, a piętro - słońce, dzień i radość,
- odczytanie przestrzeni w toku gry dramatycznej. Niezwykle łatwo uczniowie potrafili odczytywać i odtwarzać mimikę, gesty niewidomej dziewczynki. Poza tym bez najmniejszych trudności trafiało do nich przesłanie utworu, współczuli bohaterce, wzruszali się jej nieszczęściem. Ćwiczenie polegało np. na odegraniu przez jedną z uczennic zachowania dziewczynki, kiedy pada na nią słońce, kiedy to słońce zachodzi, kiedy słyszy dobiegającą muzykę i usiłuje tańczyć (emocje wyrażane bez słów, radość i smutek - kiedy, wiadomo). Polecano także przedstawić fragmenty "Katarynki" tak, aby można go było przedstawić na scenie,
- niesamowicie silne oddziaływanie na emocje odbiorców. Nauczyciel zbyt natrętnymi pytaniami może niszczyć te wartości, jakie niesie ze sobą tekst.
Opublikowano dnia:
marca 18, 2009
Więcej streszczeń autorstwa Helenka24
More